Rozdział V            KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
xxxxxxxxx
xxxxxx WOJEWÓDZTWA

1. STRUKTURA FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNA OBSZARU.

składowe
struktury

Stosownie do uwarunkowań, zasobów i możliwości zostały wydzielone elementy struktury przestrzennej obszaru województwa, dla których określono funkcje podstawowe i politykę rozwoju w poszczególnych sferach i dziedzinach zagospodarowania przestrzennego. Na strukturę układów funkcjonalno-przestrzennych składają się:
układ pasmowy:
– pasma wzmożonej aktywności gospodarczej;
– infrastruktura transportowa – drogi i koleje;
– główne magistrale energetyczne;
układ węzłowy:
– sieć osadnicza;
– obiekty infrastruktury transportowej;
– złoża surowców;
układ strefowy:
– obszary strukturalne: gospodarki rolnej i działalności pozarolniczych;
– obszar metropolitalny aglomeracji lubelskiej;
– obszary cenne przyrodniczo objęte systemem ochrony;
obszary problemowe:
– wymagające podjęcia działań integracyjnych z regionem;
– zagrożone powodzią.

Mapa II.01 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Plan zagospodarowania przestrzennego

 

2. KIERUNKI ROZMIESZCZENIA LUDNOŚCI.

2.1. PROGNOZA ROZMIESZCZENIA LUDNOŚCI.

dane
statystyczne

Województwo lubelskie w 2000 roku liczyło ogółem 2 mln 232 tys. mieszkańców, w tym w miastach zamieszkiwało 1 mln 045 tys. osób (46,8% ogółu mieszkańców regionu), na wsi – 1 mln 186 tys. osób (53,1%). W projekcie planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego, jako punkt wyjścia do ustaleń w sferze zagadnień ludnościowych przyjęto wyniki prognozy demograficznej Głównego Urzędu Statystycznego na lata 2000–2030 oraz ustalenia „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”. Zgodnie z tymi dokumentami liczba ludności województwa lubelskiego, w okresie najbliższych 30 lat będzie się systematycznie zmniejszać. W pierwszych dwóch dekadach (2010, 2020) spadek ten będzie wynosił około 1% w stosunku do 2000 roku. Trzecia dekada (2030) charakteryzować się będzie dużym ubytkiem ludności, tj. 5,5%. Prognoza GUS zakłada spadek liczby ludności województwa w 2030 roku do poziomu 2 mln 111,5 tys. osób, czyli o 120,5 tys. w stosunku do roku 2000. Ubytek ten będzie skutkiem głównie spadku liczby ludności wiejskiej. Zgodnie z prognozą w 2030 r. liczba mieszkańców wsi regionu będzie kształtować się na poziomie 970 tys. osób i będzie niższa o około 210 tys. w stosunku do roku 2000 (18,5% mniej). Liczba ludności miejskiej wzrośnie natomiast o około 98,5 tys. osób (9,5%).

propozycje
zmian

„Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” wskazuje na wzrost poziomu urbanizacji jako jeden z głównych warunków i kierunków transformacji struktur społeczno-gospodarczych obszarów o najniższych parametrach rozwoju społeczno-gospodarczego. Za konieczne uznano podjęcie restrukturyzacji obszarów Polski Wschodniej, w tym obszaru województwa lubelskiego. W ramach prac nad planem województwa lubelskiego, dążąc do względnie równomiernego rozmieszczenia miejskiej sieci osadniczej, zaproponowano podniesienie 20 małych i rozwiniętych demograficznie ośrodków gminnych do rangi miast. Ośrodki te uznano za zdolne do przejęcia funkcji miejskich i racjonalnej obsługi ich zaplecza rolniczego na szczeblu lokalnym.

warianty
zmian
ludnościowych

W projekcie planu województwa przyjęto dwa warianty zmian ludnościowych, uwzględniające różne tempo przepływu ludności wiejskiej do miast. Dane wyjściowe z prognozy GUS zmodyfikowano do wskaźników możliwych do osiągnięcia przy uwzględnieniu ludności w proponowanych w planie 20 nowych ośrodkach miejskich.
Wariant I zakłada wolniejsze tempo przepływu ludności ze wsi do miast w podziale na ludność zamieszkałą w miastach i na wsi:
• prognoza na 2007 rok: ogółem 2 mln. 213 tys. osób, w tym:
– miasta – 1 mln 116 tys. osób – 50,4%;
– wieś – 1 mln 097 tys. osób – 49,6%;
• prognoza na 2015 rok: ogółem 2 mln. 201 tys. osób, w tym:
– miasta – 1 mln 153 tys. osób – 52,4%;
– wieś – 1 mln 048 tys. osób – 47,6%;
• prognoza na 2030 rok: ogółem 2 mln. 111 tys. osób, w tym:
– miasta – 1 mln 184 tys. osób – 56,1%;
– wieś – 927 tys. osób – 43,9%.
Zgodnie z tym wariantem w okresie 30-letnim, liczba ludności miejskiej w regionie wzrośnie o ponad 139 tys. osób, natomiast liczba mieszkańców wsi zmaleje o blisko 260 tys. Zmniejszy się zarazem liczba mieszkańców województwa o ponad 120 tys. osób.
Wariant II zakłada wyższe tempo migracji ludności wiejskiej do miast:
• prognoza na 2007 rok: ogółem 2 mln. 213 tys. osób, w tym:
– miasta – 1 mln 176 tys. osób – 53,1%;
– wieś – 1 mln 037 tys. osób – 46,9%;
• prognoza na 2015 rok: ogółem 2 mln. 201 tys. osób, w tym:
– miasta – 1 mln 276 tys. osób – 58,0%;
– wieś – 925 tys. osób – 42,0%;
• prognoza na 2030 rok: ogółem 2 mln. 111 tys. osób, w tym:
– miasta – 1 mln 399 tys. osób – 66,3%;
– wieś – 712 tys. osób – 33,7%.

obszary
wiejskie

Obszary wiejskie w województwie lubelskim, podobnie jak w całym kraju, cechują się wysokim zatrudnieniem w rolnictwie i ukrytym bezrobociem na wsi. W ciągu najbliższych dziesięciu lat sytuacja ta pogorszy się z uwagi na zasilenie wieku produkcyjnego rocznikami wyżu demograficznego. Opracowując zagadnienia dotyczące rolnictwa i jego restrukturyzacji (korzystając z danych Spisu Rolnego 1996 r.) ustalono, że z pracy w rolnictwie już może odejść około 320–380 tys. osób w regionie. Głównie z zachodniej i południowej części województwa. Dla tych osób należy stworzyć nowe miejsca pracy poza rolnictwem. Trudności realizacji tych zadań powodują konieczność rozłożenia ich w czasie i dostosowania tempa restrukturyzacji do możliwości ekonomicznych państwa, regionu i sytuacji społecznej na wsi. W prognozie dla województwa lubelskiego przyjęto iż do 2015 roku odejdzie z pracy w rolnictwie około 40% z szacowanej w tej chwili nadwyżki osób zawodowo czynnych w rolnictwie. Pozostałe 60% odejdzie z pracy w rolnictwie do 2030 roku. Osiągnięcie powyższego założenia jest ściśle uzależnione od rozwoju gospodarczego obszaru województwa, w tym głównie miast regionu.

migracje
ludności

Przy wyższym tempie migracji ludności wiejskiej do miast (wariant II prognozy) liczba ludności miast województwa lubelskiego wzrosłaby w 2007 r. do 1 mln 176 tys. osób i stanowiłaby 53,0% ogółu ludności województwa. W 2015 r. procent ludności miejskiej wynosiłby 58,0%, a w 2030 r. – 66,3% ludności ogółem województwa lubelskiego. Równocześnie w miarę upływu czasu zmniejszałoby się zatrudnienie w rolnictwie. W 2030 r. kształtowałoby się na poziomie 15 osób/100 ha UR. Jak już wspomniano wyżej, powyższe zmiany ludnościowe uzależnione są od sytuacji gospodarczej województwa lubelskiego.

typ obszarów
migracji

„Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju”, uwzględniając zróżnicowanie przestrzenne ruchu naturalnego i migracyjnego ludności w kraju w latach 2000–2030, wyróżnia w Polsce siedem typów obszarów migracji. Województwo lubelskie zostało zaliczone do szóstego typu – „obszarów wyludniających się”, tj. znacznego ubytku ludności (ok. 120 tys. osób), w wyniku przewagi ujemnego salda migracji nad ubytkiem naturalnym ludności.

przyrost
naturalny

Przyrost naturalny w województwie lubelskim w latach 2000, 2007, 2015 zwiększy się z ujemnego (–0,8 tys. osób) do +1,9 tys. osób rocznie. Po roku 2015 zacznie maleć, by w roku 2030 osiągnąć wartość ujemną –7,4 tys. osób. W miastach przyrost naturalny w 2000 r. wyniósł +1,3 tys. osób i będzie utrzymywał się do roku 2020 jako dodatni. W roku 2030 przyjmie wartość ujemną –3,5 tys. osób. Na terenach wiejskich przyrost naturalny, wynoszący w 2000 r. 2,1 tys. osób, będzie się sukcesywnie zmniejszać i w roku 2020 osiągnie wartość 1,1 tys. osób. Po roku 2020 przyrost naturalny zacznie wzrastać, by w roku 2030 przyjąć wartość 3,8 tys. osób.

Rys. II.01 – Województwo lubelskie. Prognoza demograficzna do roku 2030

struktura
wieku

Również w strukturze wieku ludności województwa lubelskiego nastąpią istotne zmiany. Liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym (0–18 lat) zmniejszy się do roku 2030 o 6,7%. Przyrost ludności w wieku produkcyjnym w latach 2000–2010 będzie początkowo dość gwałtowny – o około 100 tys. osób, natomiast po roku 2010 rozpocznie się okres co najmniej dwudziestoletniego spadku liczby ludności w wieku produkcyjnym. Liczba ludności w wieku produkcyjnym mobilnym do roku 2010 będzie dość szybko wzrastać – o 1,5%, jednak szybciej wzrastać będzie liczba osób w wieku produkcyjnym niemobilnym, tj. o 3,5%.
Do 2030 r. nastąpi jeszcze większa dysproporcja tych wartości spowodowana starzeniem się ludności czynnej zawodowo, zarówno w miastach, jak i na wsi. Ludność ta będzie jednocześnie „zasilać” grupę ludności w wieku poprodukcyjnym, powodując wzrost jej udziału w ogólnej liczbie ludności województwa o około 7% w stosunku do 2000 roku.

wskaźnik
„obciążenia
ekonomicznego”

Efektem zmian w strukturze wieku ludności będzie zwiększenie wskaźnika „obciążenia ekonomicznego”, tj. liczby osób w wieku nieprodukcyjnym przypadających na 100 osób w wieku produkcyjnym. W 2000 r. wskaźnik ten wynosił 70 osób, z czego 43 osoby były to osoby w wieku przedprodukcyjnym, a 27 osób – w wieku poprodukcyjnym. W 2010 r. wskaźnik ten osiągnie wartość 58 osób, a w 2030 r. – 72. Zmieni się jednocześnie udział poszczególnych grup wiekowych w wartości współczynnika na 32 osoby w wieku przedprodukcyjnym i 40 osób w wieku poprodukcyjnym. Zjawisko starzenia się społeczeństwa ilustruje również wskaźnik starości, który objaśnia jaki procent stanowi liczba osób w wieku poprodukcyjnym do liczby dzieci i młodzieży. W 2000 r. wskaźnik ten wynosił dla województwa lubelskiego 63%, w perspektywie będzie odpowiednio się zwiększał i w 2015 r. osiągnie wartość 92%, a w 2030 r. przekroczy 125%.

saldo
migracji

Mobilność przestrzenna ludności i jej przyszłe zmiany stanowią kwestię najtrudniejszą do przewidzenia. Jest ona skorelowana z osiąganym poziomem gospodarczym obszaru. Na przestrzeni ostatnich pięciu lat migracje wewnętrzne w regionie pozostają na stałym bardzo niskim poziomie (2,2–2,6 tys. osób rocznie). W ostatnich 10 latach (1990–2000) wystąpiło zmniejszenie dodatniego salda migracji w miastach i ujemnego na obszarach wiejskich. Do roku 2020 przewiduje się stopniowy wzrost salda migracji do 3,5 tys. osób rocznie – ze zwiększeniem salda migracji ze wsi do miast, a następnie jego spadek do 2,7 tys. osób rocznie w 2030 r. Prognoza ta wynika z założenia przewidywanego wzrostu gospodarczego oraz związanego z nim przyrostu miejsc pracy – większego w miastach niż na wsi.

2.2. ZWIĘKSZENIE ZATRUDNIENIA I ROZWÓJ ZASOBÓW LUDZKICH.

wymogi
rynku pracy

Jednym z celów wiodących „Strategii rozwoju województwa lubelskiego” jest kształtowanie nowoczesnego rynku pracy jako jednego z najważniejszych źródeł zrównoważonego rozwoju gospodarczego i społecznego regionu. Podstawą polityki rynku pracy winny być przede wszystkim działania zmierzające do zmniejszenia stopy bezrobocia oraz kształtowania nowoczesnego rynku pracy. Osiągnięcie tego celu możliwe będzie przez realizację następujących działań:
• stworzenie efektywnego systemu informacji na temat oczekiwań i warunków stawianych przez pracodawców i pracowników;
• pobudzanie wymaganych przez rynek systemów kształcenia obecnych i przyszłych pracowników;
• aktywizowanie bezrobotnych poprzez dostępne instrumenty rynku pracy, wzrost ilości miejsc pracy połączony ze wzrostem kwalifikacji;
• wspieranie tworzenia nowych miejsc pracy w działach produkcji i usług, szczególnie na terenach wiejskich oraz w małych miastach;
• wspieranie działań na rzecz aktywizacji kobiet na rynku pracy, pomoc dla osób podejmujących działalność gospodarczą;
• realizację programów edukacyjnych i społeczno-gospodarczych służących aktywizacji zawodowej;
• podnoszenie kwalifikacji pracowników instytucji działających na obszarze rynku pracy w celu szybkiego i skutecznego reagowania na zmieniające się warunki.

wykształcenie
i kwalifikacje
ludności

Jednym z głównych czynników wpływających na atrakcyjność regionu, umożliwiających sprostanie konkurencyjności z innymi regionami, jest wzrost poziomu wykształcenia i kwalifikacji ludności. Przyszły poziom wykształcenia winien być na tyle wysoki, aby w konfrontacji z innymi regionami ludność województwa lubelskiego stanowiła konkurencję na wspólnym rynku pracy. Poziom wykształcenia mieszkańców województwa winien być porównywalny z uzyskanym w krajach o wysokim stopniu wykształcenia ludności (powyżej 20% ludności z wykształceniem wyższym). Warunkiem koniecznym restrukturyzacji rynku pracy oraz wysokiej aktywności zawodowej będzie podniesienie lub zmiana kwalifikacji znacznej części społeczeństwa regionu, dostosowanie systemu kształcenia zawodowego młodzieży do potrzeb rynku pracy oraz poradnictwa i informacji zawodowej dla osób bezrobotnych lub zagrożonych bezrobociem.
Oczekuje się, że podniesie się nie tylko jakość zasobów ludzkich, ale również wykształci się potrzeba ustawicznego dokształcania i regularnego korzystania z instytucji doradztwa i pośrednictwa zawodowego.

zmiana
struktury
pracujących

Nowoczesna gospodarka wymagać będzie generalnej zmiany struktury pracujących, polegającej na przesunięciu znacznej części siły roboczej z dominującego dotychczas rolnictwa do sektorów kreujących wyższe dochody. Zakłada się, że przyszła struktura sektorowa pracujących w województwie lubelskim powinna kształtować się na poziomie co najmniej zbliżonym do obecnego w kraju:
• w sektorze I (rolnictwo i leśnictwo) – ok. 25% wszystkich zatrudnionych w regionie (obecnie w kraju – 27,6%, woj. lubelskie – 50,9%);
• w sektorze II (przemysł i budownictwo) – ok. 25% (kraj – 27,7%, woj. lubelskie – 16,3%);
• w sektorze III (usługi) – 50% (kraj – 44,7%, woj. lubelskie – 32,2%), w tym usługi wyższego rzędu (edukacja, ochrona zdrowia, nauka, sport, kultura, rozrywka, obsługa biznesu, innowacje, wymiana gospodarcza) winny stanowić około 20% udziału w zatrudnieniu ogółem w regionie.

odpływ
ludności
wiejskiej

W wyniku zmian restrukturyzacyjnych odpływ ludności ze wsi i sektora rolniczego powinien być absorbowany przez sektor przetwórstwa rolno-spożywczego, sferę usług rynkowych, rozwijające się głównie w małych i średnich miastach województwa. Konieczna jest realizacja programów pobudzających powstawanie nowych firm, głównie małych i średnich przedsiębiorstw, inkubatorów przedsiębiorczości, agencji rozwoju lokalnego, usług, infrastruktury ekonomicznej wspomagającej przedsiębiorczość oraz tworzenie warunków zachęcających do inwestowania.

 

3. SIEĆ OSADNICZA.

grupy
ośrodków
miejskich

Stosownie do ustaleń prognozy demograficznej przewidziano odpowiedni rozwój miejskiej sieci osadniczej, która w 2030 roku osiągnie liczbę 61 ośrodków miejskich o bardzo zróżnicowanej liczbie mieszkańców: od 1 tys. do 400 tys. osób w ośrodku
Uwzględniając ośrodki proponowane do funkcji miejskich (20 ośrodków) miejską sieć osadniczą województwa uszeregowano pod względem liczby mieszkańców w następujących grupach:
• I grupa (1 miasto) – miasto b. duże >387 tys. mieszkańców – Lublin;
• II grupa (4 miasta) – miasta duże 60–85 tys. – Chełm, Zamość, Biała Podlaska, Puławy;
• III grupa (9 miast) – miasta średnie 20–45 tys. – Świdnik, Kraśnik, Łuków, Biłgoraj, Lubartów, Łęczna, Tomaszów Lubelski, Krasnystaw, Hrubieszów;
• IV grupa (9 miast) – miasta małe 10–20 tys. – Dęblin, Międzyrzec Podlaski, Radzyń Podlaski, Włodawa, Janów Lubelski, Parczew, Ryki, Poniatowa, Opole Lubelskie;
• V grupa (9 miast) – miasta małe 3,5–7,0 tys. – Bełżyce, Terespol, Szczebrzeszyn, Bychawa, Nałęczów, Rejowiec Fabryczny, Kazimierz Dolny, Zwierzyniec, Kock;
• VI grupa (29 miast) – miasta b. małe 1,0–3,5 tys. – Werbkowice, Tarnogród, Krasnobród, Kurów, Janów Podlaski, Piaski, Bełżec, Annopol, Stoczek Łukowski, Józefów, Garbów, Dorohusk, Adamów, Tyszowce, Ostrów Lubelski, Piszczac, Wisznice, Dołhobyczów, Wojsławice, Krzywda, Markuszów, Łaszczów, Modliborzyce, Sławatycze, Urszulin, Białopole, Żółkiewka, Urzędów, Frampol.

Mapa II.02 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Miejska sieć osadnicza

Ośrodki miejskie w układzie hierarchicznym obsługi.
Przestrzenne znaczenie ośrodków obsługi.

ranga
ośrodków
miejskich

Na podstawie „Koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” oraz „Strategii rozwoju województwa lubelskiego” projekt planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego przewiduje na 2030 r. następującą rangę i znaczenie ośrodków miejskich:
• ośrodek wojewódzki – Lublin, potencjalny europol – ośrodek krajowy o znaczeniu europejskim – z obszarem megalitarnym, centrum aglomeracji tworzą miasta Lublin i Świdnik – zwane Lubelskim Zespołem Miejskim (LZM) o zakładanej liczbie mieszkańców powyżej 500 tys.;
• ośrodki ponadregionalne (4 miasta) – Biała Podlaska, Chełm, Puławy, Zamość;
• ośrodki regionalne (7 miast) – Biłgoraj, Kraśnik, Łuków, Tomaszów Lubelski, Hrubieszów, Radzyń Podlaski, Włodawa;
• ośrodki ponadlokalne (19 miast) – Bełżyce, Bychawa, Dęblin, Janów Lubelski, Kazimierz Dolny, Kock, Krasnobród, Krasnystaw, Lubartów, Łęczna, Międzyrzec Podlaski, Parczew, Poniatowa, Ryki, Opole Lubelskie, Stoczek Łukowski, Świdnik, Terespol, Zwierzyniec;
• ośrodki lokalne (10 miast) – Annopol, Frampol, Józefów, Nałęczów, Ostrów Lubelski, Piaski, Rejowiec Fabryczny, Szczebrzeszyn, Tarnogród, Tyszowce;
• nowe miasteczka – ośrodki gminne wytypowane do uzyskania funkcji miejskich (20 miejscowości) – Adamów, Białopole, Bełżec, Dołhobyczów, Dorohusk, Garbów, Janów Podlaski, Krzywda, Kurów, Łaszczów, Markuszów, Modliborzyce, Piszczac, Sławatycze, Urszulin, Urzędów, Werbkowice, Wisznice, Wojsławice, Żółkiewka.

Mapa II.03 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Miejska sieć osadnicza w obsłudze regionów i podregionów

Aglomeracja lubelska.

aglomeracja
lubelska

Centrum aglomeracji będą tworzyć dwa miasta: Lublin i Świdnik, zwane Lubelskim Zespołem Miejskim >500 tys. mieszkańców. Ośrodkami węzłowymi aglomeracji będą miasta położone w obszarze megalitarnym Lublina: Lubartów, Łęczna, Piaski, Bychawa, Bełżyce, Nałęczów, oraz nowe miasta: Kurów, Garbów i Markuszów (ogółem >90 tys. mieszkańców). W skład obszaru aglomeracji, oprócz wymienionych miast, wchodzą następujące gminy (29 gmin): Bełżyce, Borzechów, Bychawa, Fajsławice, Garbów, Głusk, Jastków, Jabłonna, Kamionka, Kurów, Konopnica, Lubartów, Ludwin, Łęczna, Mełgiew, Milejów, Markuszów, Nałęczów, Niedrzwica Duża, Niedźwiada, Niemce, Ostrówek, Puchaczów, Piaski, Serniki, Spiczyn, Strzyżewice, Wólka, Wojciechów (ogółem >200 tys. mieszkańców). Przewiduje się, że w 2030 r. obszar aglomeracji lubelskiej będzie zamieszkiwało ponad 700 tys. osób.

Obszary obsługi ośrodków ponadregionalnych i regionalnych.

ośrodki
regionalne

Pozostały obszar województwa w zakresie obsługi podzielono na tzw. obszary obsługi ośrodków ponadregionalnych (4 obszary), w których dominującymi ośrodkami pozostają: Chełm, Zamość, Biała Podlaska i Puławy. Obszary te podzielono (z uwagi na zasięgi obsługi) na podregiony, w których wyróżniono następujące ośrodki pretendujące w okresie kierunkowym do rangi ośrodków regionalnych:
• w obszarze bialskopodlaskim – Łuków i Radzyń Podlaski;
• w obszarze chełmskim – Włodawa;
• w obszarze zamojskim – Biłgoraj, Hrubieszów, Tomaszów Lubelski;
• w obszarze puławskim – Kraśnik.

Ośrodki miejskie o funkcjach unikalnych:
miasta
o funkcjach
unikalnych

ośrodki akademickie:
– ośrodek o znaczeniu ponadregionalnym i krajowym – Lublin;
– ośrodki o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym – miasta: Chełm, Zamość, Puławy, Biała Podlaska;
– ośrodki o znaczeniu regionalnym i ponadlokalnym: Biłgoraj, Tomaszów Lubelski, Dęblin, Ryki;
ośrodki kultury:
– centrum kulturalne i kulturowe Polski Wschodniej – Lublin;
– regionalne i ponadregionalne centra życia kulturalnego i turystyki – miasta: Lublin, Zamość, Kazimierz Dolny, Włodawa, Chełm, Biała Podlaska, Puławy;
ośrodki przemysłowo-gospodarcze:
– węzłowe – centra stymulujące rozwój na poziomie krajowym i ponadregionalnym – miasta: Lublin, Chełm, Zamość, Biała Podlaska i Puławy;
– ponadlokalne – ośrodki miejskie powiatowe i ponadlokalne stymulujące rozwój;
– lokalne – ośrodki miejskie o słabo rozwiniętych funkcjach miastotwórczych;
ukształtowane specjalizacje:
– w działalności przemysłowej: Świdnik, Poniatowa, Rejowiec Fabryczny, Międzyrzec Podlaski;
– w dziedzinie transportu – Dęblin;
– w turystyce: Kazimierz Dolny, Nałęczów, Włodawa, Zamość, Lublin;
– o funkcjach transgranicznych – Terespol;
– o funkcji uzdrowiskowej: Nałęczów, Krasnobród;
– o charakterze wielofunkcyjnym, w tym w sferze edukacji i ochrony zdrowia – Lublin.

Przestrzenne kryteria zaszeregowania ośrodków miejskich w sieci osadniczej:
kryteria
przestrzenne

• ośrodki lokalne:
– liczba ludności – 1000 do 7500 osób;
– liczba podmiotów gospodarczych < 1000;
– pracujący w usługach rynkowych < 1000 osób;
– pracujący w sferze produkcyjnej < 800 osób;
• ośrodki ponadlokalne:
– liczba ludności – 2000 do 30 000 osób (nie uwzględniając Świdnika);
– liczba podmiotów gospodarczych – 1000 do 2000;
– pracujący w usługach rynkowych – 1000 do 3500 osób;
– pracujący w sferze produkcyjnej – 800 do 3500 osób;
• ośrodki regionalne:
– liczba ludności – 15 000 do 50 000 osób;
– liczba podmiotów gospodarczych – 2000 do 5000;
– pracujący w usługach rynkowych – 3500 do 8500 osób;
– pracujący w sferze produkcyjnej –3500 do 7000 osób;
• ośrodki ponadregionalne:
– liczba ludności – 60 000 do 100 000 osób;
– liczba podmiotów gospodarczych > 5000;
– pracujący w usługach rynkowych > 8500 osób;
– pracujący w sferze produkcyjnej > 7000 osób;
• oprócz wymienionych kryteriów, brano pod uwagę:
– położenie miasta w regionie i przy trasach komunikacyjnych;
– wyposażenie w infrastrukturę techniczną i społeczną;
– unikalne funkcje ośrodka (kulturotwórcze, turystyczne, naukowe, ochrony zdrowia itp.).

Kierunki rozwoju miast.

planowany
rozwój miast

Największa koncentracja zadań inwestycyjnych powinna nastąpić w Lublinie w celu zbudowania centrum aglomeracji oraz wypromowania miasta wojewódzkiego na europol – ośrodek pomostowy pomiędzy Polską a Ukrainą i Białorusią. Równolegle z kreacją Lublina na europol, rozwijać się będą jego miasta satelickie, położone w obszarze aglomeracji lubelskiej (Lubartów, Łęczna, Bełżyce, Bychawa, Nałęczów, Piaski oraz nowe planowane miasteczka: Kurów, Garbów i Markuszów). Przebudowie i rozbudowie poddane zostaną połączenia drogowe pomiędzy Lublinem i Świdnikiem (LZM) a ośrodkami satelickimi. Odpowiednim przemianom i rozbudowie podlegać powinna infrastruktura sanitarna oraz społeczna w ośrodkach satelickich.

tereny
chronione

Szczególnym rygorom urbanistycznym podlegać powinna urbanizacja przedmieść LZM i miast satelickich w celu przeciwdziałania rozpraszaniu zabudowy oraz ochrony terenów rolnych o wysokiej bonitacji gleb, położonych w strefie żywicielskiej aglomeracji. Ochronie podlegać także będą tereny o wysokich walorach przyrodniczych, prawnie chronione. Problem sprzężenia celów gospodarczych z ideą ochrony przyrody i utworzenia „zielonego kołnierza” dla Lubelskiego Zespołu Miejskiego powinno zdefiniować studium aglomeracji, będące materiałem wyjściowym dla planów przestrzennych zagospodarowania miast i gmin z obszaru aglomeracji.

ośrodki
ponadregionalne

Następnymi węzłami rozwoju będą byłe miasta wojewódzkie: Chełm, Zamość i Biała Podlaska, a także Puławy, które w okresie kierunkowym będą pretendowały do roli ośrodków ponadregionalnych. Na terenie tych miast będą koncentrowały się filie szkół wyższych, filie ośrodków naukowo-badawczych, obiekty służby zdrowia o znaczeniu ponadregionalnym oraz przemysł.

ośrodki
regionalne

Na ośrodki wspierające miasta ponadregionalne typuje się miasta regionalne (7 miast) powiatowe, położone w promieniu 30–50 km od ośrodków ponadregionalnych, a mianowicie: Kraśnik, Łuków, Biłgoraj, Tomaszów Lubelski, Hrubieszów, Radzyń Podlaski, Włodawę. Trzy z tych miast położone są na trasach dróg ekspresowych, dwa są ośrodkami transgranicznymi. Pozostałe miasta powiatowe (Świdnik, Lubartów, Łęczna, Krasnystaw, Międzyrzec Podlaski, Janów Lubelski, Opole Lubelskie, Ryki, Parczew) oraz miasta: Dęblin, Poniatowa, Bełżyce, Terespol, Bychawa, Kazimierz Dolny, Zwierzyniec, Kock, Krasnobród i Stoczek Łukowski – typowane są na ośrodki ponadlokalne.

ośrodki
lokalne

W ośrodkach miejskich małych o znaczeniu ponadlokalnym i lokalnym (10 miast) przewiduje się utrzymanie ich funkcji, odrębności i znaczenia oraz modernizację i rozbudowę infrastruktury komunikacyjnej, technicznej i społecznej, w wyniku czego nastąpi znaczna poprawa standardu życia mieszkańców.

nowe
miasteczka

Wytypowano 20 ośrodków gminnych wiejskich na nowe miasteczka. Poprawi to obsługę obszarów wiejskich. Uzyskanie statusu miasta (przywrócenie lub nadanie po raz pierwszy), zależy głównie od działań samorządów lokalnych i od wsparcia administracji wojewódzkiej. Podniesienie znaczenia tych ośrodków oraz standardów ich wyposażenia zależy od wykorzystania przez samorządy takich czynników aktywizacji, jak: położenie geograficzne, stan wyposażenia w obiekty i urządzenia infrastruktury technicznej i społecznej oraz aktywności.

Rozwój osadnictwa wiejskiego.
ludność
wiejska

W województwie lubelskim w 2000 r. zamieszkiwało na wsi 1 mln 186 tys. osób, tj. 53,15% ogólnej liczby mieszkańców województwa. W okresie 30-letnim liczba ludności zamieszkałej na wsi zmaleje. Aktualnie na terenie woj. lubelskiego (wg GUS) istnieje 4205 miejscowości wiejskich o przeciętnym zaludnieniu po około 282 osoby na miejscowość. Przy zachowaniu tej liczby wsi w okresie kierunkowym, średnia wielkość miejscowości wiejskich zmaleje do średnio 220 osób (wariant I prognozy demograficznej) lub 169 osób (wariant II) na jedną miejscowość. Ośrodkami gminnymi są 172 miejscowości wiejskie o liczbie mieszkańców od 0,9 tys. do ponad 3 tys. osób w ośrodku. Spośród tych miejscowości typuje się 20 wsi na nowe miasteczka (nadanie lub przywrócenie praw miejskich).

ośrodki
gminne

W perspektywie liczba ośrodków gminnych zmaleje do 152 miejscowości (20 będzie miastami). Duże szanse rozwojowe mają miejscowości gminne, które znajdują się w obszarze aglomeracji lubelskiej. Również dogodne szanse rozwojowe będą posiadały ośrodki gminne usytuowane na trasach autostrady A-2 oraz dróg ekspresowych nr 12, 17 i 19.

pozostałe
wsie

Pozostałe wsie, nie będące ośrodkami gminnymi, to aż 4033 miejscowości. Największa ich liczba występuje w powiatach: chełmskim (364), lubelskim (352) i bialskim (347), a najmniejsza w powiatach: ryckim (109), janowskim (110) i parczewskim (119). Część północna i południowa województwa posiada prawie dwukrotnie mniejszą gęstość zaludnienia niż część środkowa; te tendencje nie ulegną zmianom. Podstawową specjalizacją wsi jest produkcja żywności, natomiast uzupełniającą – usługi rynkowe, rzemiosło przemysłowe, agroturystyka itp.

konsekwencje
migracji

Migracja ludności wiejskiej do miast spowoduje wyludnienie wsi, a także przyrost pustostanów w zabudowie wsi. Szacuje się, iż wypadnie z użytkowania rolniczego w ciągu 30 lat od 65 tys. gospodarstw (wariant I prognozy demograficznej) do 118 tys. gospodarstw. Część z tych zabudowań ulegnie degradacji technicznej (min. 30%), ale pozostała – 45 tys. (wariant I) do 83 tys. (wariant II) budynków mieszkalnych z zabudową gospodarczą będzie mogła być wykorzystywana jako budynki letniskowe i drugie domy. W pierwszej kolejności znikną z krajobrazu wiejskiego zabudowania drewniane, których czas użytkowania dobiega kresu, gdyż liczą sobie 70 do 100 lat. Obiekty murowane o dobrym stanie technicznym i odpowiednio wysokim standardzie wyposażenia znajdą nabywców pod nowe funkcje.

 

4. ROZMIESZCZENIE INFRASTRUKTURY SPOŁECZNEJ.

4.1. EDUKACJA I USŁUGI OŚWIATY.

baza
dydaktyczna
szkół

Od początku lat dziewięćdziesiątych w regionie lubelskim notowany jest znaczny wzrost odsetka młodzieży podejmującej naukę w szkołach średnich i wyższych. Nie zawsze za wzrostem ilości kształcącej się młodzieży podąża wzrost liczby pomieszczeń do nauczania oraz oddziałów szkolnych. Biorąc pod uwagę rozwój sieci zawodowych szkół wyższych stanowi to pewną barierę. Ze względu na fakt, iż rozwój nauki stanowi zasadniczy czynnik wzrostu ekonomicznego i rozwoju społeczno-gospodarczego województwa, niezbędna jest modernizacja bazy dydaktycznej szkół wyższych i zaplecza naukowo-badawczego oraz ich ciągły rozwój. Zakłada się, że zarówno sieć szkół wyższych jak i struktura kierunków kształcenia w regionie będzie w perspektywie znacznie bogatsza.

lubelski
ośrodek
akademicki

Wiodącym ośrodkiem akademickim regionu i całej Polski Wschodniej jest i pozostanie nadal miasto Lublin. Zakłada się wzmocnienie i rozwój ośrodka akademickiego w Lublinie poprzez:
• powstanie uczelni wyższych skupiających kształcenie w zakresie kultury fizycznej i turystyki;
• utworzenie Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego (lubelskiej „Viadriny”);
• utworzenie, przy współpracy wszystkich publicznych szkół wyższych Lublina, Centrum Aparaturowo-Laboratoryjnego, służącego całemu środowisku naukowemu regionu i pozwalającego na efektywniejsze wykorzystanie środków oraz sprawniejsze zarządzanie zasobami ludzkimi i technologicznymi ośrodków naukowych województwa;
• stworzenie, przez lubelskie uczelnie wyższe, sieci kolegiów licencjackich i zawodowych w mniejszych ośrodkach regionu.

nowe ośrodki
akademickie

Przewiduje się rozwój nowych ośrodków akademickich i wyższych szkół zawodowych:
• w Puławach – powołanie Akademii Puławskiej;
• w Zamościu – reaktywowanie Akademii Zamojskiej (skupiającej różne kierunki studiów) oraz utworzenie filii Uniwersytetu Środkowoeuropejskiego, tzw. „Viadriny Wschodu”;
• w Chełmie i w Białej Podlaskiej – wzbogacenie kierunków kształcenia w utworzonych Wyższych Szkołach Zawodowych;
• kontynuowanie tradycji kształcenia w Wyższej Szkole Oficerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie;
• wzbogacenie kierunków kształcenia w Wyższej Szkole Umiejętności Pedagogicznych i Zarządzania w Rykach oraz w utworzonych filiach: KUL w Tomaszowie Lubelskim, UMCS – w Biłgoraju, SGGW – w Leśnej Podlaskiej.

szkoły wyższe

Ważne zadania szkół wyższych stoją wobec problemu niskiego poziomu wykształcenia mieszkańców województwa. Przewidywany rozwój sieci szkół wyższych licencjackich i kolegiów uniwersyteckich w mniejszych ośrodkach województwa przyczyni się do radykalnej poprawy sytuacji w tym zakresie (zwiększy się dostęp do szkół wyższych, co znacznie zmniejszy koszty i czas dojazdów). Wydaje się celowe tworzenie uczelni publicznych jako bardziej dostępnych dla młodzieży wiejskiej. Zakłada się tworzenie filii i kolegiów licencjackich uczelni w ośrodkach oddalonych od centrów akademickich: w Łukowie, Radzyniu Podlaskim, we Włodawie, w Krasnymstawie, Biłgoraju, Janowie Lubelskim, Hrubieszowie, Szczebrzeszynie, Łęcznej, Lubartowie oraz Pszczelej Woli (gm. Strzyżewice).

współczynnik
skolaryzacji

W efekcie dalszego rozwoju szkolnictwa wyższego województwo lubelskie będzie miało szansę utrzymać się w czołówce krajowej i europejskiej pod względem współczynnika skolaryzacji. Jest to ważne z punktu widzenia penetracji rynku szkolnictwa wyższego na Ukrainie, Białorusi i Litwie. Będzie więc szansa umacniania także takiej międzynarodowej platformy współpracy pomiędzy Polską a tymi krajami. Ważną rolę odegra powołane w październiku 2001 r. Europejskie Kolegium Polskich i Ukraiń- skich Uniwersytetów w Lublinie.

zadania na
przyszłość

Ponadto niezbędne jest:
• przeprofilowanie kierunków kształcenia na poziomie wyższym i ich stałe poszerzanie o nowe specjalności pod kątem aktualnego i przyszłego zapotrzebowania rynku pracy;
• upowszechnienie systemu akredytacji poszczególnych kierunków studiów, przejście na ECTS, co otworzy drogę naszej młodzieży do wymiennych studiów na każdym z uniwersytetów europejskich;
• stworzenie systemowych rozwiązań w relacjach między uczelniami państwowymi a niepaństwowymi szkołami wyższymi, umożliwiających kontynuacje kształcenia na poziomie magisterskim i kształcenie kadr doktoranckich;
• wypracowanie systemu wsparcia samorządu terytorialnego na szczeblu wojewódzkim dla szkół wyższych w zakresie tworzenia i rozwoju bazy lokalnej tych szkół;
• wsparcie finansowe przez samorząd terytorialny kształcenia na poziomie wyższym poprzez fundowanie stypendiów dla najlepszych studentów;
• stworzenie systemu grantów na realizację pożądanego dla potrzeb województwa kształcenia i dokształcania na poziomie wyższym;
• rozwój kształcenia i szkolnictwa zawodowego. Adaptuje się istniejące Centra Kształcenia Praktycznego w: Kluczkowicach, Pszczelej Woli, Zamościu, Biłgoraju, Lubyczy Królewskiej, Lubelskie Centrum Edukacji Zawodowej w Lublinie oraz istniejące Centra Kształcenia Ustawicznego w: Chełmie, Zamościu i Lublinie. Dopuszcza się możliwość ich rozwoju dostosowując do potrzeb rynku pracy. Proponuje się lokalizację Centrum Kształcenia Praktycznego w Świdniku, w Kijanach (gm. Spiczyn) i w Potoczku (gm. Potok Wielki) oraz Centrum Kształcenia Ustawicznego w Parczewie;
• modernizowanie istniejących obiektów dydaktycznych lub budowa nowych obiektów szkolnych (dot. szkolnictwa średniego) w: Lublinie, Zamościu, Chełmie, Białej Podlaskiej, Łukowie, Radzyniu Podlaskim, Krasnymstawie, Janowie Lubelskim, Szczebrzeszynie, Tomaszowie Lubelskim, Tarnogrodzie, Rykach, Kocku, Opolu Lubelskim, Rejowcu Fabrycznym, Annopolu, Potoczku oraz Rybczewicach;
• zmodyfikowanie programów kształcenia w szkołach przygotowujących nauczycieli o:
– dwuprzedmiotowe przygotowanie merytoryczne i metodyczne;
– wszechstronną wiedzę psychologiczno-pedagogiczną;
– czynną znajomość języków obcych;
– umiejętności komunikowania się;
– kompetencje w zakresie wykorzystywania technik multimedialnych;
– elementy zarządzania;
– opracowanie programów stypendiów dla ubogiej młodzieży wiejskiej;
• stworzenie regionalnego systemu ustawicznego kształcenia i doskonalenia nauczycieli, szczególnie w kierunku dwupodmiotowości i dwujęzyczności, uwzględniającego potrzeby kadrowe województwa, analizowane w kontekście planów rozwoju gospodarczego regionu.

Mapa II.04 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Sfera społeczna – edukacja

4.2. OCHRONA ZDROWIA.
Profilaktyka zdrowotna i promocja zdrowia.

profilaktyka
i promocja
zdrowia

Za czynniki kształtujące poziom zdrowotności ludności uznaje się: styl życia, działania profilaktyczne zapobiegające chorobom, szczególnie: układu krążenia, nowotworowym i gruźlicy, obniżenie wskaźnika umieralności niemowląt oraz właściwą terapię. Działania prozdrowotne winny obejmować sferę oświaty zdrowotnej, promocji zdrowego trybu życia, prawidłowego odżywiania i profilaktyki. Winny być przygotowane kadry profesjonalistów i wolontariuszy do prowadzenia zadań w tym zakresie oraz uruchomione profilaktyczne programy przeciwdziałające głównym czynnikom ryzyka występowania tych chorób. Do obszarów szczególnie zagrożonych występowaniem chorób układu krążenia, nowotworowych i gruźlicy należą powiaty: biłgorajski, hrubieszowski, janowski, lubartowski, lubelski, parczewski, świdnicki, tomaszowski, włodawski i zamojski.

lecznictwo
podstawowe

W lecznictwie podstawowym należy:
• wyodrębnić podstawową opiekę zdrowotną ze struktur zintegrowanych;
• przekazać opiekę w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej lekarzom rodzinnym;
• preferować tworzenie form lecznictwa w zespołach obejmujących docelowo całodobową opiekę w ośrodkach zdrowia i przychodniach, z wykorzystaniem istniejącej bazy lokalowej.

lecznictwo
specjalistyczne

W lecznictwie specjalistycznym należy:
• umożliwić dostęp do specjalistów w celach diagnostyczno-leczniczych;
• dążyć do integrowania specjalistów z oddziałami szpitalnymi;
• wyodrębnić rehabilitację z lecznictwa zintegrowanego i umiejscowienie prostych form rehabilitacji w placówkach lekarzy rodzinnych.

Lecznictwo szpitalne:

lecznictwo
szpitalne

„Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju” określiła niezbędne minimum łóżek szpitalnych w skali województw, poprzez dwuetapowe zmniejszanie zasobów szpitalnych opieki krótkoterminowej z jednoczesnym przekształceniem części szpitali w jednostki opieki długoterminowej, opieki paliatywnej i opiekuńczo-pielęgnacyjnej. Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia i wskaźnikami Unii Europejskiej łączny wskaźnik łóżek długo- i krótkoterminowych na 10 tys. ludności do końca 2002 r. winien wynosić 59, natomiast w 2005 r. – 56 (w województwie lubelskim w 1999 r. wskaźnik wyniósł 64,6 łóżek/10 tys. ludności). Realizacja tych celów winna być osiągnięta poprzez dokonywanie zmian w istniejącej strukturze organizacyjnej szpitali i wprowadzenie ich podziału na:
• szpitale z łóżkami ostrego dyżuru;
• szpitale i oddziały dzienne;
• szpitale i oddziały opieki długoterminowej;
• zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze oraz opiekuńczo-lecznicze;
• zakłady (hospicja) i oddziały opieki paliatywnej.

etapy
restrukturyzacj

W 2002 r. w województwie lubelskim po przeprowadzeniu I etapu restrukturyzacji służby zdrowia, wskaźnik łóżek/10 tys. ludności wyniósł 63,08 oraz uzyskano następujące efekty: zmniejszono liczbę łóżek krótkoterminowych o ok. 820 i zwiększono liczbę łóżek długoterminowych o 200. W II etapie restrukturyzacji służby zdrowia w województwie lubelskim winno nastąpić dalsze zmniejszenie ilości łóżek krótkoterminowych (o ok. 750) i zwiększenie liczby łóżek długoterminowych (o ok. 870). W związku z sytuacją epidemiologiczną województwa założono tworzenie wydzielonych oddziałów leczenia gruźlicy czynnej i chorób układu oddechowego, zwiększenie ilości łóżek neurologicznych i psychiatrycznych, wzmocnienie pionu kardiologicznego, onkologicznego, leczenia zatruć i urazów oraz oddziałów przeznaczonych dla leczenia schorzeń starszej generacji (oddziały paliatywne).

poziomy
referencyjne

Przyjęto trójpoziomowy układ organizacyjny i kompetencyjny (referencyjny) w opiece stacjonarnej, który kształtuje się przez:
• I poziom referencyjny (powiatowy) – zasięg obsługi 30 km;
• II poziom referencyjny (wojewódzki) – zasięg obsługi 75 km;
• III poziom referencyjny (regionalny i krajowy).
Szpitale I poziomu referencyjnego to szpitale powiatowe i rejonowe w powiatach ziemskich: bialskim, biłgorajskim, chełmskim, hrubieszowskim, janowskim, krasnostawskim, kraśnickim, lubelskim, łęczyńskim, łukowskim, opolskim, parczewskim, ryckim, świdnickim, tomaszowskim, włodawskim i zamojskim oraz w powiecie grodzkim Lublin.
Szpitale II poziomu referencyjnego to szpitale wojewódzkie w powiatach grodzkich: Biała Podlaska, Chełm, Zamość, w mieście Lublin oraz w powiatach ziemskich w: Lubartowie, Puławach i Radzyniu Podlaskim.
Szpitale III poziomu referencyjnego to szpitale kliniczne Akademii Medycznej, Instytutu Medycyny Wsi i ośrodki lecznictwa specjalistycznego w Lublinie.

specjalistyczna
opieka
szpitalna

Poza wymienionymi ośrodkami specjalistyczną opiekę szpitalną w województwie będą spełniały:
• szpitale psychiatryczne: Neuropsychiatryczny w Lublinie, Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Suchowoli (pow. Radzyń Podlaski), Szpital Psychiatryczny w Radecznicy (pow. Zamość);
• zakłady opiekuńczo-lecznicze: Samodzielny Publiczny Zakład Opiekuńczo-Leczniczy dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Celejowie (pow. Puławy), Niepubliczny Zakład Opiekuńczo-Leczniczy w Tuligłowach (pow. Krasnystaw – ośrodek krajowy leczenia chorób skóry u dzieci), Zakłady Opiekuńczo-Lecznicze w Opolu Lubelskim, Międzyrzecu Podlaskim i Kijanach (pow. Łęczna);
• szpitale uzdrowiskowe, zakłady przyrodolecznicze i sanatoria: szpitale uzdrowiskowe, sanatoria i zakłady przyrodolecznicze w Nałęczowie, Samodzielne Publiczne Sanatorium Gruźlicy i Chorób Płuc w Poniatowej, Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Gruźlicy i Chorób Płuc w Adampolu, Samodzielne Publiczne Sanatorium Rehabilitacyjne dla dzieci im. J. Korczaka w Krasnobrodzie (wykorzystanie klimatu lokalnego i borowin o doskonałych walorach zdrowotnych dla leczenia dzieci). W perspektywie projektuje się ośrodki sanatoryjno-uzdrowiskowe w Osuchach i Wólce Biskiej (pow. Biłgoraj) – przy wykorzystaniu wód siarczanowych i klimatu lokalnego.

Mapa II.05 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Sfera społeczna – ochrona zdrowia

Państwowe Ratownictwo Medyczne:
Państwowe
Ratownictwo
Medyczne

W celu zapewnienia medycznych działań ratowniczych osobom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia życia lub zdrowia tworzy się na terenie całego kraju Państwowe Ratownictwo Medyczne. Ustawa o Państwowym Ratownictwie Medycznym zakłada czas przybycia do miejsca zdarzenia w ciągu 8 minut – w aglomeracji miejskiej i 15 minut na terenach wiejskich, oraz zapewnienie poszkodowanemu dotarcie do leczenia w szpitalnym oddziale ratunkowym w czasie nie dłuższym niż 30–40 minut.

struktura
ratownictwa

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego określa politykę przestrzenną dla Państwowego Ratownictwa Medycznego w regionie według następującej struktury:
• Centra Powiadamiania Ratunkowego – Regionalne Centrum Powiadamiania Ratunkowego w Lublinie i Regionalny Oddział Ratunkowy – Szpital Kliniczny Nr 4 w Lublinie. Docelowo przewiduje się otwarcie CPR w każdym powiecie;
• Szpitalne Oddziały Ratunkowe – głównie w szpitalach III i II poziomu referencyjnego oraz I poziomu ze specjalistycznym wyposażeniem;
• Zespoły Ratownictwa Medycznego – jako podstawowe jednostki szpitalnych oddziałów ratunkowych – lokalizacja we wszystkich powiatach. Plan zabezpieczenia ratunkowego województwa lubelskiego zakłada lokalizację 97 ZRM.

program
restrukturyzacji
ZOZ

Oprócz ww. ustaleń, plan zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego, w celu zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców w nawiązaniu do „Regionalnego programu restrukturyzacji zakładów opieki zdrowotnej województwa lubelskiego” przewiduje:
• powiększenie bazy kardiologicznej w województwie w zakresie chorób krążenia;
• wzmocnienie możliwości diagnostyki i terapii chorób nowotworowych w szpitalach I i II poziomu referencyjnego – siedziby powiatów i województwa;
• zwiększenie możliwości diagnostycznych w zakresie chorób gruźlicy dróg oddechowych, szczególnie w powiatach ziemskich województwa;
• zwiększenie bazy łóżkowej schorzeń neurologicznych (rehabilitacja);
• zwiększenie możliwości diagnostycznych tomografii komputerowej – szczególnie na terenach północno-zachodniej części województwa;
• utworzenie Polsko-Ukraińskiego Ośrodka Przeszczepiania Szpiku Kostnego, na bazie naukowo-klinicznej Akademii Medycznej w Lublinie;
• wzmocnienie i rozbudowa Centrum Zakaźnictwa dla Makroregionu w Lublinie (szpital im. Jana Bożego), w związku z przygranicznym położeniem województwa lubelskiego, zracjonalizowanie działalności pionu zakaźnictwa poprzez zwiększenie liczby łóżek do 20–25, zwłaszcza w szpitalach powiatowych;
• zwiększenie bazy łóżek długoterminowych i opieki paliatywnej w szpitalach oraz na bazie likwidowanych obiektów edukacji, wszystkich poziomów referencyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem I poziomu referencyjnego (z 9,2 do 13,1 łóżek/10 tys. ludności);
• zwiększenie bazy łóżkowej zakładów opiekuńczo-leczniczych i leczniczo-pielęgnacyjnych (z 1,03 do 3,23 łóżka/10 tys. ludności);
• zwiększenie liczebności dializoterapii poprzez tworzenie nowych stacji w szpitalach powiatowych;
• ułatwienie dostępności stacjonarnego leczenia chorób psychicznych poprzez tworzenie oddziałów nerwicowo-psychiatrycznych w szpitalach powiatowych;
• zintegrowanie wojewódzkich służb medycyny pracy poprzez wprowadzenie ich w Białej Podlaskiej, Chełmie i Zamościu.

ratownictwo
zintegrowane

Zgodnie z ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym w województwie lubelskim realizowany jest „Program zintegrowanego ratownictwa medycznego” przez:
• Centra Powiadamiania Ratunkowego (Lublin, siedziby powiatów);
• Szpitalne Oddziały Ratunkowe (Lublin, Biała Podlaska, Chełm, Zamość, Janów Lubelski, Parczew, Puławy, Radzyń Podlaski, Kraśnik, Lubartów, Włodawa, Tomaszów Lubelski, Ryki, Krasnystaw, Łuków);
• Zespoły Ratownictwa Medycznego (dotyczy wszystkich powiatów).

 

5. ŚRODOWISKO KULTUROWE.

5.1. OCHRONA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO.

Wiodące działania w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego regionu lubelskiego obejmują takie dziedziny, jak:

ochrona miast
historycznych

1) Ochrona miast historycznych poprzez:
• ochronę, konserwację, rewaloryzację i rewitalizację historycznej substancji i struktury zabytkowej; w tym rehabilitacja starych zasobów mieszkaniowych, w szczególności:
– m. Zamość wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa i uznane za Pomnik Historii;
– Kazimierz Dolny uznany za Pomnik Historii;
– układy urbanistyczne: Biała Podlaska, Chełm, Czemierniki, Janowiec, Janów Podlaski, Kock, Końskowola, Krasnystaw, Kraśnik, Lubartów, Lublin, Łęczna, Międzyrzec Podlaski, Nałęczów, Opole Lubelskie, Parczew, Puławy, Radzyń Podlaski, Szczebrzeszyn, Tomaszów Lubelski, Urzędów, Wąwolnica, Włodawa i inne wpisane do rejestru zabytków;
• kreowanie wizerunku zespołu zabytkowego jako żywego elementu współczesnego i rozwijającego się miasta (animacja zespołów staromiejskich miast).

rewaloryzacja
krajobrazów

2) Rewaloryzacja najcenniejszych założeń kompozycyjnych i krajobrazowych:
• budownictwo obronne:
– założenia zamkowe: Janowiec, Krupe, Biała Podlaska, Lublin, Kazimierz Dolny, Kodeń, Czemierniki, Janów Podlaski, Kryłów;
– twierdze: Dęblin, Zamość, pierścień umocnień Twierdzy Brzeskiej;
– system umocnień Linii Mołotowa;
• zespoły rezydencjonalne:
– o znaczeniu krajowym: Puławy, Klemensów, Radzyń Podlaski, Kozłówka;
– o znaczeniu regionalnym: Kock, Jabłoń, Łabunie, Lubartów, Dęblin, Opole Lubelskie, Różanka, Orłów Murowany, Świerże.

zabytki
sakralne

3) Ochrona zabytkowych założeń sakralnych świadczących o przenikaniu się kultur wschodu i zachodu:
• katedry w Lublinie i Zamościu, kościoły w Piotrawinie, Kazimierzu Dolnym, Uchaniach, Turobinie, Chełmie, Włodawie, Puławach, Kodniu, Lubartowie, Leśnej Podlaskiej, Zwierzyńcu, Gołębiu, Chodlu, kaplica św. Trójcy w Lublinie i Loretańska w Gołębiu, drewniane kościoły w Tomaszowie Lubelskim, Annopolu i Borowicy; zespoły klasztorne w Lublinie, Kazimierzu Dolnym, Radecznicy, Chełmie, Leśnej Podlaskiej, Szczebrzeszynie i Janowie Lubelskim, założenie kompozycyjno-przestrzenne w Górecku Kościelnym i wiele innych;
• prawosławny zespół klasztorny w Jabłecznej, cerkwie w Hrubieszowie, Szczebrzeszynie, Chełmie, Włodawie i Dołhobyczowie oraz drewniane w Chłopiatynie, Korczminie, Dłużniowie, Hrebennem;
• cerkiew unicka w Kostomłotach;
• dawne bożnice w Zamościu, Włodawie, Łęcznej, Modliborzycach, Szczebrzeszynie, Kraśniku (2) i Kazimierzu Dolnym;
• cmentarze żydowskie, m.in. w Hrubieszowie, Szczebrzeszynie, Józefowie, Biłgoraju, Międzyrzecu Podlaskim, Lublinie i Kazimierzu Dolnym;
• cmentarze tatarskie w Lebiedziewie i Studziance.

obszary
archeologiczne

4) Ochrona najcenniejszych obszarów archeologicznych:
• o znaczeniu europejskim: wieża sakralno-obronna w Stołpiu, grodzisko i cmentarzysko w Gródku n/Bugiem, grodzisko w Czermnie, cmentarzysko w Karmanowicach oraz sieć cmentarzysk kurhanowych: Łubcze–Hubinek–Wierszczyca;
• o znaczeniu regionalnym: Chodlik, Leszczyna, Wąwolnica, Górka Chełmska, Trójnia, Horodyszcze, Gęś, Guciów, Sąsiadka, Posadów, Horodło, Dobryń Duży, Niewęgłosz, Busówno.

ochrona
krajobrazu
kulturowego

5) Ochrona krajobrazu kulturowego przez:
• opracowanie planu ochrony krajobrazu kulturowego;
• powołanie nowych form ochrony, takich jak parki kulturowe i strefy ochrony konserwatorskiej.

„Plan” zakłada sporządzenie planu ochrony krajobrazu kulturowego dla obszaru województwa, który określi szczegółowe granice ochrony. Niemniej jednak zaproponowano utworzenie 47 parków kulturowych oraz 4 stref ochrony konserwatorskiej. Park kulturowy jest formą ochrony krajobrazu kulturowego mającą na celu utrzymanie i wyeksponowanie ukształtowanych w wyniku działalności człowieka wyróżniających się krajobrazowo terenów z zachowanymi zabytkami charakterystycznymi dla miejscowej tradycji budowlanej i osadniczej. Wykaz proponowanych parków kulturowych: Archeologiczny Park Kulturowy (Łubcze–Hubinek–Posadów), Bialskopodlaski Park Kulturowy, Chełmski Park Kulturowy, Czemiernicki Park Kulturowy, Horodyski Park Kulturowy, Hrubieszowski Park Kulturowy, Jabłoński Park Kulturowy, Kodeński Park Kulturowy, Kryłowski Park Kulturowy, Łukowski Park Kulturowy, Międzyrzecki Park Kulturowy, Mysłowski Park Kulturowy, Nadwiślański Park Kulturowy, Nałęczowski Park Kulturowy, Okrzejski Park Kulturowy, Parczewski Park Kulturowy, Park Kulturowy Florianka, Park Kulturowy Hola, Park Kulturowy Horostyta, Park Kulturowy Jabłeczna, Park Kulturowy Kocka, Park Kulturowy Leśna Podlaska, Park Kulturowy Łabunie, Park Kulturowy Rejowiec, Park Kulturowy Renesansowego Założenia Lokacyjnego Zamościa, Park Kulturowy Siedliszcze, Park Kulturowy Stołpie, Park Kulturowy Świerże, Park Kulturowy Umocnień Twierdzy Brzeskiej, Pawłowski Park Kulturowy, Podlaski Park Kulturowy, Południoworoztoczański Park Kulturowy, Radzyński Park Kulturowy, Romanowski Park Kulturowy, Różański Park Kulturowy, Roztoczański Park Kulturowy, Sawiński Park Kulturowy, Sosnowicki Park Kulturowy, Studziański Park Kulturowy, Suchowolski Park Kulturowy, Tyszowiecki Park Kulturowy, Urzędowski Park Kulturowy, Włodawski Park Kulturowy, Wohyński Park Kulturowy, Wojsławicki Park Kulturowy, Wyrycki Park Kulturowy, Żółkiewski Park Kulturowy.
Strefa ochrony konserwatorskiej jest formą ochrony krajobrazu kulturowego o umiarkowanym zakresie ochronnym, mającą zastosowanie na obszarach otaczających cenne obiekty chronione, stanowiących ich otulinę lub na obszarach krajobrazów historycznych. Wykaz proponowanych stref ochrony krajobrazu kulturowego (SOKK): Bystrzycka SOKK, Okrzejska SOKK, SOKK Twierdzy Brzeskiej, Nałęczowska SOKK.

działania
proturystyczne

Celem zagospodarowania obiektów historycznych i zasobów kulturowych dla potrzeb turystyki należy podjąć działania obejmujące:
• włączenie do programów rozwoju turystyki: obiektów muzealnych, dawnych budowli obronnych, dawnych zespołów rezydencjonalnych, zespołów sakralnych, zabytków techniki (m.in. hrubieszowska, janowska i nałęczowska kolejka wąskotorowa, wiatraki), budynków użyteczności publicznej, w tym dawnych zajazdów;
• uczytelnienie i zagospodarowanie, w miarę możliwości, historycznych szlaków handlowych jako szlaki turystyczne lub ścieżki rowerowe.

Główne kierunki i priorytety działań w zakresie ochrony obiektów dziedzictwa kulturowego:

ochrona
konserwatorska

1) Prowadzenie ochrony konserwatorskiej poprzez:
• konserwację będącą działaniem zmierzającym do permanentnego utrzymania zabytków w stanie gwarantującym zachowanie ich wartości;
• rewaloryzację i adaptację do nowych funkcji;
• „kontynuację”, tj. tworzenie współczesnego otoczenia zabytków w nawiązaniu do tradycji.

Dla obiektów i zespołów objętych ścisłą ochroną konserwatorską (wpisane do rejestru zabytków) ustala się:
• zachowanie zabytków w ich obecnej formie przestrzennej wraz z ich najbliższym otoczeniem;
• utrzymanie w miarę możliwości pierwotnych funkcji obiektów zabytkowych (dopuszcza się możliwość dokonania zmian w sposobie użytkowania, o ile zostaną zaakceptowane przez służby konserwatorskie);
• użytkowanie gwarantujące zachowanie i utrzymanie zabytku;
• przywracanie, w miarę możliwości, utraconych wartości obiektom przy poprawie standardu funkcjonalnego i technicznego;
• zagospodarowanie terenów otaczających w sposób zgodny z zabytkowym charakterem obiektu;
• zagwarantowanie stref ochrony krajobrazowej i osi widokowych, stref ekspozycji i stref obserwacji archeologicznej;
• pozyskiwanie inwestorów zainteresowanych zagospodarowaniem i rewaloryzacją obiektów zabytkowych.

Dla obiektów i obszarów posiadających wartości zabytkowe, chronionych poprzez plany miejscowe, ustala się:
• zachowanie, w miarę możliwości, w celu utrzymania tożsamości kulturowej miejsca;
• użytkowanie gwarantujące zachowanie i utrzymanie zabytku;
• w przypadku koniecznej rozbiórki obiektu opracowanie dokumentacji fotograficznej i skróconej inwentaryzacji architektonicznej w celu uzyskania zgody na rozbiórkę;
• obejmowanie ochroną na mocy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (prawo lokalne);
• eksponowanie obiektów w krajobrazie i odpowiednie zagospodarowanie terenów otaczających;
• zachowanie istniejących stref ochrony krajobrazowej i osi widokowych;
• podnoszenie jakości funkcjonalnej i technicznej obiektów.

 

harmonijny
krajobraz
kulturowy

2) Kształtowanie harmonijnego krajobrazu kulturowego poprzez:
• opracowanie planu ochrony krajobrazu kulturowego;
• powołanie nowych form ochrony krajobrazu;
• kontynuowanie tradycyjnych form osadnictwa;
• utrzymanie regionalno-historycznej skali i struktury jednostek osadniczych;
• skupianie zabudowy na zasadzie dogęszczania istniejącej struktury jednostek osadniczych przy kontynuowaniu historycznego układu i charakteru;
• otaczanie wysoką zielenią obiektów dysharmonijnych;
• ograniczania napowietrznych linii energetycznych i telekomunikacyjnych na rzecz sieci podziemnych w otoczeniu obiektów i zespołów zabytkowych;
• kształtowanie form zabudowy nawiązujących do tradycyjnego budownictwa;
• utrzymanie obiektów małej architektury współtworzących walory krajobrazu kulturowego.

tradycja
i tożsamość
kulturowa

3) Utrzymanie ciągłości tradycji i tożsamości ludności poprzez identyfikację z miejscem zamieszkania. W tym celu należy chronić wszelkie przejawy działalności kulturowej i kulturotwórczej, przetrwałe tradycje, obrzędy, strój ludowy oraz współczesne formy kontynuacji tradycji lokalnych.
Stworzenie warunków ochrony i promowania dziedzictwa kulturowego regionu lubelskiego, jako miejsca spotkań dwóch najważniejszych kulturalnych tradycji europejskich – Wschodu i Zachodu, jest jednym z celów strategii rozwoju województwa. Realizacji tego celu posłużą między innymi:
• utworzenie Lubelskiego Centrum Spotkania Kultur w Lublinie oraz jego oddziałów w Chełmie, Białej Podlaskiej, Włodawie, Hrubieszowie i Tomaszowie Lubelskim;
• powołanie Transgranicznego Centrum Informacyjnego Kultury w Lublinie;
• utworzenie Domu Europy – Centrum Wymiany Międzyregionalnej w Lublinie;
• powołanie Centrum Promocji Kultury Lubelszczyzny w Lublinie i jego ośrodków terenowych w Zamościu, Chełmie, Białej Podlaskiej i Puławach;
• utworzenie Wojewódzkiego Ośrodka Animacji i Informacji Kulturalnej w Lublinie.

aktywność
kulturalna

Wiodącym celem jest rozwój aktywności kulturalnej poprzez:
• utrzymanie istniejących instytucji kultury (filharmonia, teatr muzyczny, orkiestra włościańska, teatr dramatyczny, instytuty, ośrodek telewizyjny, rozgłośnie radiowe, wydawnictwa, biblioteki, kina i inne);
• utworzenie sieci ośrodków informacji i instytucji kultury m.in.:
– Wojewódzkiego Systemu Informatycznego Bibliotek Publicznych w Lublinie;
– Ośrodka Kultury Żydowskiej w Zamościu;
– sieci domów kultury na szczeblu powiatowym;
– sieci domów kultury we wszystkich gminach;
– innych – według potrzeb.

Mapa II.06 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Kultura i dziedzictwo kulturowe

5.2. OŚRODKI KULTURY W UKŁADZIE HIERARCHICZNYM.
hierarchia
ośrodków

Hierarchia ośrodków kultury wynika z istniejących uwarunkowań i pośrednio ze struktury osadnictwa. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego zakłada następującą hierarchię ośrodków kultury:
• krajowy i międzynarodowy – Lublin;
• ponadregionalny – Zamość, Kazimierz Dolny;
• regionalny – Biała Podlaska, Chełm, Puławy;
• subregionalny – Włodawa, Hrubieszów, Tomaszów Lubelski, Janów Lubelski;
• ponadlokalny – Parczew, Ryki, Lubartów, Opole Lubelskie, Łęczna, Świdnik, Krasnystaw, Kraśnik, Biłgoraj, Radzyń Podlaski, Międzyrzec Podlaski, Urzędów, Łuków, Tarnogród, Nadrzecze, Kraczewice, Gardzienice, Wojciechów;
• lokalne – ośrodki gminne.

ośrodek
lubelski

Lublin (przyszły europol) utrzyma pozycję krajowego ośrodka kultury oraz osiągnie rangę międzynarodowego poprzez:
• utrzymanie istniejących instytucji (filharmonia, teatry, muzea, ośrodek telewizji publicznej, wydawnictwa, biblioteki, ośrodek studiów i ochrony środowiska kulturowego itd.);
• podniesienie standardu obiektów istniejących i rozbudowę bazy materialnej do poziomu europejskiego;
• utworzenie jednostek promocji i informacji kulturalnej o zasięgu krajowym i międzynarodowym;
• rewaloryzację historycznej substancji i struktury zabytkowej z wykorzystaniem dla funkcji kultury i turystyki;
• współpracę kulturalną z instytucjami zagranicznymi;
• rozwój różnych form działalności kulturalnej;
• rozwój usług turystycznych.

ośrodek
zamojski

Zamość wzmocni swoją pozycję i stanie się ponadregionalnym ośrodkiem kultury poprzez:
• utrzymanie istniejących instytucji kultury (orkiestra włościańska, muzea, galerie, domy kultury, biblioteki, kina itp.);
• kontynuowanie i rozwój różnych form działalności kulturalnej (Lato Teatralne, Jazz na Kresach, wystawy, turnieje, konkursy itp.);
• utworzenie ośrodka kultury żydowskiej o zasięgu międzynarodowym i ponadregionalnym;
• utworzenie ośrodka (filii) promocji i informacji kulturalnej o zasięgu krajowym i międzynarodowym;
• kontynuowanie i rozwój międzynarodowej współpracy kulturalnej (z miastami „partnerami”, w ramach Euroregionu „Bug” itp.);
• rewaloryzację historycznej substancji i struktury zabytkowej z wykorzystaniem na cele kultury i turystyki;
• rozbudowę bazy materialnej i podniesienie standardu obiektów istniejących.

ośrodek
kazimierski

Kazimierz Dolny utrzyma swoje miejsce ośrodka ponadregionalnego w skali kraju, ze względu na wyjątkowe wartości, autentyczność i integralność układu urbanistycznego poprzez:
• utrzymanie istniejących instytucji kultury (muzea, galerie sztuki, domy kultury itp.);
• kontynuowanie istniejących form działalności kulturalnej (wystawy, festiwale, przeglądy, prezentacje itp.) oraz dalszy ich rozwój;
• rewaloryzację historycznej substancji i struktury zabytkowej z wykorzystaniem dla funkcji kultury i turystyki;
• rozbudowę bazy materialnej i podniesienie standardu obiektów istniejących.

pozostałe
ośrodki

W Białej Podlaskiej, Chełmie i Puławach zakłada się utworzenie oddziałów terenowych Lubelskiego Centrum Spotkania Kultur (o funkcji krajowej i międzynarodowej w zakresie informacji, promocji, animacji, edukacji kulturalnej) oraz kontynuowanie i rozwój działalności stosownie do rangi ośrodka regionalnego.
We Włodawie, Hrubieszowie i Tomaszowie Lubelskim projektuje się utworzenie oddziałów terenowych Lubelskiego Centrum Spotkania Kultur oraz utrzymanie istniejących form działalności kulturalnej i dalszy ich rozwój odpowiadający randze ośrodków.

 

6. STREFY OCHRONY ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO.

6.1. ZASADY I KIERUNKI KSZTAŁTOWANIA KRAJOWEGO SYSTEMU OBSZARÓW CHRONIONYCH.
struktura
systemu

Uznając za niezbędne dalsze kształtowanie systemu obszarów chronionych adaptuje się, z jednym wyjątkiem, stan istniejący, to jest:
• 2 parki narodowe o powierzchni 18,1 tys. ha;
• 17 parków krajobrazowych o powierzchni 238,7 tys. ha;
• 16 (z 17 istniejących) obszarów chronionego krajobrazu o powierzchni 285,0 tys. ha;
• 91 rezerwatów przyrody o powierzchni 11,9 tys. ha;
• 109 użytków ekologicznych o powierzchni 3127,5 ha,
• 2 zespoły przyrodniczo-krajobrazowe o powierzchni 632 ha;
• 5 stanowisk dokumentacyjnych o powierzchni 10,4 ha;
• 1475 pomników przyrody
i przyjmuje się jego rozwój w kierunku utworzenia kolejnych:
• 10 parków krajobrazowych (z otulinami): Parczewskiego PK, PK „Lasy Włodawskie”, Łukowskiego PK (na bazie istniejącego Łukowskiego OCK), Gościeradowskiego PK, PK „Małopolski Przełom Wisły”, Gorajskiego PK, Zwierzynieckiego PK, PK „Dolina Środkowego Bugu” (na bazie istniejącego Nadbużańskiego OCK utworzonego w b. województwie bialskopodlaskim), Nadbużański PK, PK „Doliny Środkowej Wisły”;
• 11 obszarów chronionego krajobrazu: Nadwiślańskiego OCK, Tyszowieckiego OCK, Dorohuskiego OCK, Środkoworoztoczańskiego OCK, Biłgorajskiego OCK, Wschodnioroztoczańskiego OCK, Tyśmienickiego OCK, Adamowskiego OCK, Bialskopodlaskiego OCK, OCK Doliny Krzny, OCK Doliny Tanwi;
• 84 rezerwatów przyrody, z których 24 jest traktowane jako projektowane, a 60 – jako proponowane do powiększenia;
oraz powiększenia:
• Poleskiego Parku Narodowego (zgodnie z ustaleniami jego planu ochrony);
• 2 parków krajobrazowych: Krzczonowskiego PK, Sobiborskiego PK;
• 6 obszarów chronionego krajobrazu: Nadbużańskiego OCK (Kodeńskiego OCK), Radzyńskiego OCK, Nadbużańskiego OCK (Hrubieszowskiego OCK), Grabowiecko-Strzeleckiego OCK, OCK „Doliny Ciemięgi”, Roztoczańskiego OCK (Zachodnioroztoczańskiego OCK), Pawłowskiego OCK (Pawłowsko-Tarnogórskiego OCK).

Mapa II.07 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Sfera ekologiczna – kierunki rozwoju systemu obszarów chronionych

powierzchnia
obszarów
chronionych

Parki narodowe, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu i rezerwaty przyrody stanowią część krajowego systemu obszarów chronionych. Docelowa powierzchnia systemu regionalnego, bez rezerwatów przyrody, wynosi 921 510 ha, co stanowi 36,7% powierzchni województwa. Spójność systemu zapewniają krajowe i regionalne korytarze ekologiczne. Ustanawia się ich 37.

ochrona
planistyczna

Do czasu ustanowienia parku krajobrazowego lub obszaru chronionego krajobrazu tereny przewidziane do objęcia tymi formami ochrony obejmuje się ochroną planistyczną. Polega ona na:
• szczególnej dbałości o estetykę krajobrazu, w tym:
– ochronie punktów i panoram widokowych;
– ochronie naturalnego krajobrazu dolin rzecznych i zbiorników wodnych;
– ochronie krajobrazu naturalnych ekosystemów;
• szczególnej dbałości o harmonię użytkowania gospodarczego z wartościami przyrodniczo-krajobrazowymi;
• wymogu zachowania przestrzennej zwartości oraz przestrzennych powiązań pomiędzy obszarami o wysokiej aktywności biologicznej;
• zakazie lokalizowania inwestycji mogących znacząco oddziaływać na środowisko i wymagających opracowania oceny oddziaływania na środowisko z wyjątkiem gazociągów.

Korytarze ekologiczne obejmuje się ochroną planistyczną ustanawiając wymóg zachowania i kształtowania ich drożności ekologiczno-przestrzennej. Oznacza on:
• zakazy:
– składowania odpadów komunalnych, przemysłowych i energetycznych, lokalizacji wylewisk gnojownicy i nieczystości oraz grzebowisk zwierząt;
– tworzenia nasypów ziemnych, usytuowanych poprzecznie do osi korytarza;
– lokalizacji zabudowy mieszkaniowej;
– eksploatacji surowców mineralnych;
• nakazy:
– likwidacji obiektów destrukcyjnych;
– poszerzania (lub wykonywania) przepustów w przecinających korytarze nasypach drogowych i kolejowych;
• zalecenia:
– kształtowania pasmowych struktur przyrodniczych (łąk, zadrzewień);
– restytucji użytków zielonych kosztem gruntów ornych;
– prowadzenia dróg po estakadach.

Celem zwiększenia skuteczności ochrony parków narodowych i krajobrazowych przed szkodliwym oddziaływaniem ze strony terenów je otaczających, uznaje się za wskazane dążenie do tworzenia parków krajobrazowych – na bazie otulin parków narodowych i obszarów chronionego krajobrazu – na bazie otulin parków krajobrazowych.

kształtowanie
obszarów
chronionych

Zasady i kierunki kształtowania regionalnego systemu obszarów chronionych:
• Za regionalny system obszarów chronionych uznaje się system, na który składają się, poza elementami współtworzącymi system krajowy, również drobnoprzestrzenne formy ochrony takie jak: użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe i stanowiska dokumentacyjne oraz pomniki przyrody, a także obszary zasługujące na ochronę prawną.
• Ustala się wymóg wyodrębniania tych systemów w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, a także istniejących i potencjalnych powiązań przyrodniczych, zidentyfikowanych i wskazanych do kształtowania w opracowaniach ekofizjograficznych.

6.2. OCHRONA OBSZARÓW O KLUCZOWYM ZNACZENIU DLA DZIEDZICTWA PRZYRODNICZEGO EUROPY I KRAJU.
Ekosystemy kluczowe.
ekosystemy
kluczowe

Za ekosystemy kluczowe uznaje się obszary, na których środowisko zachowało w dużym stopniu swój naturalny charakter i które odgrywają decydującą rolę w utrzymaniu równowagi ekologicznej i funkcjonowaniu systemu ekologicznego w układach makroprzestrzennych. Ich identyfikację, uznaje się za wstępny warunek określenia potencjału ekologicznego w skali kraju i kierunku funkcjonowania przyrody w regionie.

skala krajowa

Za ekosystemy kluczowe w skali krajowej uznaje się:
• ekosystemy łęgowe dolin Wisły i Bugu oraz środkowego i dolnego Wieprza;
• kompleksy ekosystemów jeziorno-torfowiskowych i bagiennych na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim;
• chełmskie torfowiska węglanowe;
• ekosystemy leśne Kotliny Sandomierskiej (Lasy Janowskie, Puszcza Solska), Polesia (Lasy Żalińskie, Lasy Czułczyckie i Lasy Sobiborskie) i Roztocza z torfowiskami przejściowymi i wysokimi;
• ekosytemy stepowe Wyżyny Wołyńskiej i Wyżyny Lubelskiej.
W hydrosferze identyczną rangę posiada obszar źródliskowy Roztocza i południowej części Wyżyny Lubelskiej.

skala
regionalna

Za ekosytemy kluczowe w skali regionalnej uznaje się :
• ekosystemy dolin małych rzek (w pierwszym rzędzie: Hanny, Krzny, Włodawki, Uherki, Udalu, Huczwy z dopływami, Tanwi, Tyśmienicy, Bystrzycy Północnej, Bystrej i Chodelki);
• ekosystemy leśne:
– lasy grądowe Wyżyny Lubelskiej: krzczonowskie, kraśnickie, gościeradowskie, wrzelowieckie i skierbieszowskie;
– wielogatunkowe lasy strzeleckie i mirczańskie;
– nizinne lasy mieszane i szpilkowe: kozłowieckie, parczewskie, radzyńskie, łukowskie, międzyrzeckie, chotyłowskie, włodawskie i sieniawskie.

krajowa sieć
ekologiczna

Wszystkie ekosystemy kluczowe w skali krajowej i zdecydowana większość ekosystemów kluczowych w skali regionalnej znajdują się w granicach Krajowej Sieci Ekologicznej (ECONET-PL).

Ostoje przyrody.

ostoje
przyrody

Wyodrębnienie ostoi przyrody o znaczeniu europejskim (CORINE), krajowym i regionalnym umożliwia sporządzenie spójnego opisu bogactwa przyrodniczego regionu oraz ocenę adekwatności sieci obszarów prawnie chronionych i rozmieszczenia na ich tle najcenniejszych ostoi przyrody. Celem zapewnienia właściwych warunków egzystencji światu zwierzęcemu (pojedynczym gatunkom i zoocenozom) ustanawia się obowiązek wprowadzenia do opracowań ekofizjograficznych wykonywanych dla potrzeb miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, ostoi faunistycznych, a także głównych ciągów siedliskowych, umożliwiających kontaktowanie się ze sobą rozproszonych populacji i subpopulacji. Ostoje obejmuje się rygorem ochrony naturalnych siedlisk i wyłącza się je spod użytkowania rekreacyjnego.

ostoje
CORINE

Za ostoje przyrody o znaczeniu międzynarodowym (CORINE) przyjmuje się 71 ostoi zgodnie z wykazem zamieszczonym w dokumentacji planu z zastrzeżeniem, że liczba ta może, w toku dalszych prac dokumentacyjno-przyrodniczych, ulec zmianie. Za ostoje przyrody o znaczeniu krajowym i regionalnym przyjmuje się 90 ostoi zgodnie z wykazem zamieszczonym w dokumentacji planu z zastrzeżeniem, że ta liczba może, w toku dalszych prac dokumentacyjno-przyrodniczych, ulec zmianie.

ochrona
siedlisk

Uznając ochronę najcenniejszych siedlisk oraz gatunków fauny i flory na ich terytorium za najbardziej obecnie nowoczesny sposób ochrony przyrody, przyjmuje się opracowaną na podstawie obowiązujących w Unii Europejskiej aktów prawnych, tj. Dyrektywy Siedliskowej (dyrektywa Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory) i Dyrektywy Ptasiej (dyrektywy Rady 79/409/EWG o ochronie dziko żyjących ptaków), koncepcję tak zwanej Sieci NATURA 2000, jako podstawę:
• korygowania i rozwoju krajowego i regionalnych systemów obszarów chronionych;
• wyznaczenia obszarów specjalnej ochrony, wymagających utrzymania w stanie naturalnym bądź odtworzenia takiego stanu, w którym często ochrona jest do pogodzenia z gospodarczym użytkowaniem terenu.

Uwzględniając kryteria przewidziane w załącznikach Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21.05.1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, a także Dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2.04.1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków (ze zmianami) do Sieci Ekologicznej NATURA 2000 wskazuje się 27 ostoi siedliskowych i 24 ostoje ptasie z zastrzeżeniem, że liczba ta może, w toku dalszych prac dokumentacyjno-przyrodniczych, ulec zmianie.

Mapa II.08 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Sfera ekologiczna – sieć ekologiczna NATURA 2000

Inne obszary przyrodnicze o znaczeniu międzynarodowym.
rezerwat
biosfery

Kluczowe znaczenie w systemie obszarów ochrony przyznaje się utworzonemu w 2002 r. Międzynarodowemu Rezerwatowi Biosfery „Polesie Zachodnie” o powierzchni 139,9 tys. ha. Obejmuje on 19 gmin należących do powiatów: włodawskiego, chełmskiego, parczewskiego, lubartowskiego i łęczyńskiego. Uznaje się za konieczne opracowanie planu ochrony rezerwatu z określeniem form zagospoda-rowania przestrzennego dla wydzielonych w jego granicach stref: A (o powierzchni 5224 ha), B (o powierzchni 43 215 ha) i C (o powierzchni 91 477 ha).

obszary
podwyższonej
ochrony

Za obszary podwyższonej ochrony ze względu na ich duże znaczenie dla dziedzictwa przyrodniczego Europy uznaje się również:
• większą część Roztocza – jako proponowany dwupaństwowy Międzynarodowy Rezerwat Biosfery „Roztocze”;
• część łożyska rz. Wisły wraz z jez. Piskory (obejmujące zespół biotopów ptactwa wodnego) oraz chełmskie torfowiska węglanowe – jako tzw. ostoje ramsarskie;
• doliny Wisły i Bugu – jako paneuropejskie korytarze ekologiczne;
• ostoje przyrody CORINE, z których część proponowana jest do włączenia do sieci ekologicznej NATURA 2000.
Obszary te należy objąć specjalnymi formami zagospodarowania i rozwoju w ramach obowiązującego prawa.

transgraniczne
obszary
chronione

Na podstawie tzw. Deklaracji Wigierskiej, podpisanej w 1992 r. w Wigrach przez przedstawicieli rządów, samorządów i nauki z Polski, Rosji, Łotwy, Litwy, Białorusi i Ukrainy, zakładającej ścisłą współpracę pomiędzy sygnatariuszami w zakresie ochrony środowiska i ekorozwoju, wyodrębnia się 3 transgraniczne obszary chronione (TOCh):
• TOCh „Przełom Bugu”;
• TOCh „Polesie Zachodnie”;
• TOCh „Roztocze”;
traktując je jako polską część tych regionalnych struktur transgranicznych.

 

7. STREFY PRODUKCJI ROLNEJ.

Obszary i rejony produkcyjne rolnictwa.
rejony
produkcyjne
rolnictwa

Ze względu na duże zróżnicowanie środowiska rolniczego oraz istniejące uwarunkowania dla jego rozwoju wyróżniono na obszarze województwa dwa główne obszary rolnicze, w skład których wchodzi siedem rejonów produkcyjnych (opisanych w uwarunkowaniach rozwoju).
Rolniczy obszar południowy obejmujący rejony rolnicze:
I – główny rejon produkcji żywności;
II – rejon Roztocza wraz z Kotliną Sandomierską;
III – rejon nadwiślański.
Rolniczy obszar północny obejmujący rejony rolnicze:
IV – rejon chełmsko-łęczyńsko-włodawski;
V – rejon bialskopodlaski;
VI – rejon parczewsko-radzyńsko-łukowski;
VII – rejon rycko-lubartowski.

Mapa II.09 – Województwo lubelskie. Obszary i rejony produkcyjne rolnictwa

obszar
południowy

Obszar południowy obejmuje tereny wyżynne województwa (Wyżyna Lubelska, Wyżyna Wołyńska, Roztocze) oraz część Kotliny Sandomierskiej. W obszarze tym występują głównie gleby zaliczone do bardzo dobrych i dobrych. Wyjątek stanowi Kotlina Sandomierska charakteryzująca się słabymi glebami i dużym udziałem lasów w strukturze użytkowania gruntów. Warunki glebowe obszaru południowego, znacznie korzystniejsze niż na północny województwa, dają większe możliwości rozwoju i specjalizacji produkcji rolnej. Obszar ten charakteryzuje się większą koncentracją zakładów przetwarzających surowce rolnicze.
Jest to obszar wskazany do intensyfikacji rolnictwa. Dominującymi uprawami są: buraki cukrowe, pszenica, rzepak, warzywa, owoce, ziemniaki, tytoń. W produkcji zwierzęcej dominuje hodowla bydła i trzody chlewnej. W obszarze południowym projektuje się:
• przeciwerozyjne zagospodarowanie gleb, w tym zalesienia przeciwerozyjne – obszary wymagające działań przeciwerozyjnych w I etapie obejmują 13 gmin: Kazimierz Dolny, Goraj, Frampol, Radecznica, Chrzanów, Godziszów, Batorz, Wojsławice, Kraśniczyn, Łopiennik Górny, Rybczewice, Krzczonów, Tarnawatka;
• zalesienia gleb marginalnych;
• budowę 22 nowych zbiorników retencyjnych i rozwój gospodarki rybackiej;
• melioracje użytków rolnych – w I etapie w 6 gminach: Nałęczów, Tarnogród, Księżpol, Mircze, Obsza, Nałęczów;
• powstanie 5 centrów aktywności gospodarczej producentów na poziomie lokalnym, tzw. centra logistyczne, które będą zajmowały się przechowywaniem oraz konfekcjonowaniem produktów (mycie, czyszczenie, sortowanie, pakowanie, etykietowanie oraz zabiegi przedłużające trwałość i okres przydatności do spożycia). Centra te będą ściśle powiązane z Lubelską Giełdą Rolno-Ogrodniczą w Elizówce k/Lublina. Proponowane ich lokalizacje to: Urzędów, Wilkołaz, Krasnystaw, Mircze, Opole Lubelskie;
• powstanie 15 rynków hurtowych produktów rolno-ogrodniczych. Proponowane lokalizacje to: Puławy, Opole Lubelskie, Urzędów, Wilkołaz, Bychawa, Krasnystaw, Hrubieszów, Zamość, Szczebrzeszyn, Mircze, Biłgoraj, Józefów, Tomaszów Lubelski, Biszcza, Tarnogród;
• rozwój rolnictwa ekologicznego – na terenach prawnie chronionych (park narodowy, parki krajobrazowe i ich otuliny);
• utworzenie 2 parków agroekologicznych, których głównym celem jest ochrona krajobrazu rolniczego przed niewłaściwym zagospodarowaniem:
– Suchowolski Park Agroekologiczny – gminy: Adamów, Krynice;
– Wąwolnicki Park Agroekologiczny – gminy: Nałęczów, Wąwolnica;
• rozwój stref żywicielskich wokół miast;
• preferencje lokalizacyjne dla nowych zakładów przemysłu rolno-spożywczego w 6 miejscowościach proponowanych do rangi miast: Werbkowice, Dołhobyczów, Wojsławice, Żółkiewka, Urzędów, Bełżyce;
• budowę przetwórni rzepaku na biopaliwo w powiecie krasnostawskim.

obszar
północny

Obszar północny obejmuje tereny nizinne województwa (Nizina Mazowiecka, Polesie Zachodnie i Polesie Wołyńskie). Charakteryzuje się niższą jakością gleb niż obszar południowy (przewaga gleb V i VI kl. bonitacyjnej), dużym udziałem w strukturze użytkowania gruntów użytków zielonych, lasów i wód powierzchniowych. Gospodarstwa rolne na obszarze północnym cechują się większą powierzchnią posiadanych gruntów niż na południu województwa (średnio ok. 8 ha pow.). Są to gospodarstwa o specjalizacji ukierunkowanej głównie na produkcję zbóż (żyto) i ziemniaków oraz hodowlę trzody chlewnej i bydła mlecznego. W obszarze tym obserwowany jest stały wzrost udziału gruntów wypadających z produkcji rolniczej (ugorowanych) i procesów ich renaturalizacji. W obszarze północnym projektuje się:
• budowę 46 nowych zbiorników wodnych i rozwój gospodarki rybackiej;
• przeznaczenie gleb marginalnych na cele nierolnicze, m.in. zalesienia lub inne zainwestowanie zgodne z projektowanym rozwojem poszczególnych terenów;
• meliorację użytków rolnych – w I etapie w 11 gminach: Siedliszcze, Wierzbica, Cyców, Milejów, Urszulin, Łomazy, Trzebieszów, Łuków, Stanin, Borki, Tuczna;
• rewaloryzację kompleksu użytków zielonych w obszarze Kanału Wieprz–Krzna;
• powstanie 3 centrów logistycznych – gminy: Adamów, Stężyca, Kock;
• powstanie 20 rynków hurtowych produktów rolno-ogrodniczych: Biała Podlaska, Terespol, Piszczac, Międzyrzec Podlaski, Ryki, Łuków, Wisznice, Radzyń Podlaski, Adamów, Parczew, Kock, Stężyca, Włodawa, Lubartów, Markuszów, Urszulin, Puchaczów, Milejów, Chełm, Dorohusk;
• rozwój stref żywicielskich wokół miast;
• rozwój rolnictwa ekologicznego na obszarach prawnie chronionych (park narodowy, parki krajobrazowe i ich otuliny);
• preferencje lokalizacyjne dla zakładów przemysłu rolno-spożywczego w 10 miejscowościach proponowanych do rangi miast: Dorohusk, Białopole, Urszulin, Sławatycze, Wisznice, Janów Podlaski, Garbów, Kurów, Krzywda, Adamów oraz w gminach: Piszczac, Borki, Kock;
• rozwój hodowli i produkcji żywca końskiego w północno-wschodniej części obszaru (szczególnie w pasie nadbużańskim) i powstanie w tym obszarze rzeźni i zakładów przetwórczych. W obszarze tym powinno powstać centrum hodowlane zajmujące się odchowywaniem źrebiąt i przygotowywaniem ich do szeroko pojętego sportu i rekreacji. Celowym jest również powstanie w tym obszarze zakładu treningowego z krytą halą, który zajmowałby się prowadzeniem treningu i prób dzielności koni. Odpowiednio wyselekcjonowane przede wszystkim pod względem charakteru i chęci współpracy z człowiekiem konie, jako jedna z form rekreacji, stanowią atrakcyjny czynnik rozwoju agroturystyki oraz całej związanej z tym infrastruktury.

Mapa II.10 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Sfera gospodarcza – rolnictwo

Kierunki rozwoju rolnictwa.

przyszłość
rolnictwa

Plan zakłada, że rolnictwo nadal będzie jednym z głównych kierunków rozwoju województwa. Dominującą formą organizacji produkcji rolnej powinny być efektywne gospodarstwa rodzinne; przewiduje się, że średnia powierzchnia gospodarstwa rolnego zwiększy się do ok. 15,0 ha (obecnie 7,6 ha) przy zmniejszeniu ich liczby. Zakłada się, że gospodarstwa rolne prowadzone będą wyłącznie przez osoby w wieku produkcyjnym, z co najmniej średnim wykształceniem rolniczym.

model wsi
wielofunkcyjnej

Istniejące kierunki produkcji plan adaptuje, zakładając ich rozwój i dalszą specjalizację oraz możliwość rozwoju nowych kierunków zgodnych z potrzebami rynku. Winna nastąpić ścisła korelacja produkcji z przetwórstwem, rozwój specjalistycznej bazy przetwórczej i przechowalniczej (centra logistyczne) powiązanej z rynkiem zbytu. Proponuje się model wsi wielofunkcyjnej, co pozwoli na zagospodarowanie nadwyżek siły roboczej na terenach wiejskich i zatrzymanie procesu migracji do miast.

kierunki
rozwoju
rolnictwa

Plan zakłada, że na obszarze województwa rozwój rolnictwa będzie odbywać się w trzech głównych kierunkach:
• rolnictwo intensywne (konwencjonalne) – na obszarze najlepszych gleb, tj. w Głównym Rejonie Rolniczym (rejon I);
• rolnictwo ekologiczne – w I etapie obszary prawnie chronione;
• rolnictwo integrowane (zrównoważone, harmonijne) – na pozostałych terenach. Pod jego rozwój przeznacza się głównie północną i południowo-zachodnią część województwa.

projektowane
zadania

Na obszarze województwa projektuje się:
• zalesienie do 2020 roku ok. 75,5 tys. ha gruntów, głównie gleb nieprzydatnych dla rolnictwa (gleby marginalne);
• budowę w latach 2000–2030 22 nowych zbiorników retencyjnych o łącznej powierzchni 1350 ha (program Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych) i dalszych 46 zbiorników zgłoszonych przez samorządy lokalne;
• odbudowę i modernizację w latach 2000–2010 20 zbiorników retencyjnych o łącznej powierzchni 533 ha;
• zmeliorowanie w latach 2001–2008 11,7 tys. ha użytków rolnych, w tym 4,9 tys. ha użytków zielonych i 6,8 tys. ha gruntów ornych;
• przeprowadzenie prac scaleniowo-wymiennych na obszarze ok. 300 tys. ha (do 2006 roku na pow. 130 tys. ha oraz w latach następnych na pow. ok. 170 tys. ha).

Generalnie plan proponuje przeznaczenie do produkcji rolnej tylko gleb dobrej jakości produkcyjnej (I–IV klasy), natomiast gleby słabe (V–VI klasy) proponuje się przeznaczyć pod rozwój innych funkcji – rekreacyjnej, uzdrowiskowej, leśnej lub inne zainwestowanie zgodne z zakładanym rozwojem terenów (lokalizacje działalności gospodarczych, infrastrukturalnych i usługowych).

 

8. STREFY POZAROLNICZEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ.

istota podziału

Kształtowanie nowoczesnej przestrzeni ekonomicznej aktywizującej rozwój przedsiębiorczości będzie stanowiło podstawę realizacji strategicznego celu wzmacniania atrakcyjności rozwojowej województwa, wzrostu jego konkurencyjności na arenie krajowej i międzynarodowej oraz poprawy jakości życia mieszkańców. Wskazuje się 5 głównych kierunków polityki zagospodarowania przestrzennego obszaru województwa w zakresie przedsiębiorczości pozarolniczej.

8.1. KOMPLEKSOWY ROZWÓJ INFRASTRUKTURY EKONOMICZNEJ.
uwarunkowania
rozwoju

Wzrost znaczenia endogenicznych czynników rozwoju województwa ukierunkowuje działania samorządu na tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi gospodarki rynkowej, wśród których za najważniejsze uznaje się:
• utworzenie regionalnej sieci innowacji i transferu technologii stanowiącej najważniejszy warunek wzrostu konkurencyjności firm Lubelszczyzny na rynkach zewnętrznych. Wzrost znaczenia innowacyjności produkcji i usług w rozwoju gospodarki regionu tworzy popyt na nową dziedzinę działalności: badania naukowe i wdrożenia innowacji technologicznych. W oparciu o istniejące zaplecze naukowe Lublina i Puław oraz potencjalne zaplecza naukowe w ośrodkach ponadregionalnych, projektuje się utworzenie Regionalnego Technopolu, składającego się z następujących ogniw:
– Regionalne Centrum Naukowo-Innowacyjne „Technopol” w Lublinie;
– parki technologiczne w aglomeracji lubelskiej, Puławach, Zamościu, Białej Podlaskiej i Chełmie;
• budowę infrastruktury podnoszącej sprawność zarządzania gospodarką oraz tworzącej obszar kontaktów międzynarodowych i międzyregionalnych, ponadto przyczyniającą się do wyrównania szans między różnymi częściami województwa oraz wzrostu znaczenia gospodarki na rynkach zewnętrznych. Do głównych zadań w zakresie kompleksowego rozwoju infrastruktury ekonomicznej należą:
– realizacja w Lublinie głównych ogniw infrastruktury ekonomicznej, tworzących warunki do rozwoju kontaktów międzynarodowych: Regionalne Centrum Targowo-Wystawiennicze, infrastruktura finansowa, doradztwo i obsługa firm;
– realizacja sieci centrów wystawienniczo-kongresowych w ośrodkach ponad-regionalnych: Biała Podlaska, Zamość, Chełm;
– stworzenie sieci inkubatorów przedsiębiorczości: miasta powiatowe oraz Bychawa, Bełżyce, Międzyrzec Podlaski, Terespol;
– wspomaganie rozwoju infrastruktury finansowej, doradztwa i obsługi firm oraz agencji i fundacji rozwoju regionalnego w ośrodkach ponadregionalnych i ponadlokalnych.

8.2. MODERNIZACJA TECHNOLOGICZNA I STRUKTURALNA GOSPODARKI, DOPASOWANIE SEKTORA PRZEMYSŁU I USŁUG DO REGUŁ KONKURENCYJNOŚCI RYNKOWEJ.
istota
modernizacji

Sprostanie wymogom konkurencyjności na rynkach krajowych i zagranicznych w zakresie innowacyjności produkcji i usług oraz jakości oferty rynkowej, jak również dążenia do poprawy jakości życia i obsługi mieszkańców, wymaga podjęcia działań w kierunku modernizacji technologicznej i strukturalnej gospodarki. Warunkiem realizacji powyższych celów jest utworzenie struktur i mechanizmów współdziałania sfery nauki ze sferą produkcji i usług, wyposażenie ośrodków w kompleksową infrastrukturę ekonomiczną i finansową, osiągnięcie większego stopnia dywersyfikacji działowej, gałęziowej i branżowej w gospodarce rynkowej.

sugerowane
działania

W zagospodarowaniu przestrzennym uznaje się za konieczne:
• objęcie procesem restrukturyzacji ośrodków monoprodukcji przemysłowej oraz wysokiego udziału gałęzi tradycyjnych (spożywczego, elektromaszynowego, węglowego i mineralnego): Lublin, Świdnik, Łęczna, Poniatowa, Kraśnik, Rejowiec Fabryczny, Włodawa, Biała Podlaska, Międzyrzec Podlaski, Radzyń Podlaski, Łuków, Puławy, Opole Lubelskie, Ryki, Lubartów, Chełm, Krasnystaw, Zamość, Biłgoraj, Tomaszów Lubelski, Hrubieszów, Janów Lubelski;
• wspomaganie procesów dywersyfikacji działowej, gałęziowej, branżowej w gospodarce rynkowej – ośrodki przemysłowo-gospodarcze na terenie całego województwa, w pierwszej kolejności ośrodki monofunkcyjne (Świdnik, Łęczna, Rejowiec Fabryczny, Kraśnik, Poniatowa) oraz ośrodki monoprodukcji przemysłu spożywczego na południu województwa;
• wspomaganie przemysłów wysokiej technologii w ośrodkach o predyspozycji do ich lokalizacji (istniejące przedsiębiorstwa „hi-tech”, zasoby wykształconej kadry inżynierskiej, możliwości rozwoju bądź łatwy dostęp do zaplecza naukowo-badawczego): Puławy, Lublin, Świdnik, Łęczna, Poniatowa, Lubartów, Kraśnik, Biała Podlaska, Chełm, Łuków, Zamość, Biłgoraj, Krasnystaw, Hrubieszów, Tomaszów Lubelski;
• kształtowanie i rozwój centrów usługowych ośrodków miejskich różnych poziomów obsługi w dostosowaniu do rangi i zasięgu obsługi ośrodków;
• rewitalizacja centrów usługowych i obszarów dzielnic przemysłowych, zwłaszcza w obrębie dużych miast regionu: Lublin, Świdnik, Poniatowa, Biała Podlaska, Chełm, Puławy, Kraśnik, Zamość, Lubartów, Łęczna, Międzyrzec Podlaski, Łuków, Włodawa, Rejowiec Fabryczny.

8.3. AKTYWIZACJA ROZWOJU PRZEMYSŁU WĘGLOWEGO ORAZ PRZEMYSŁU MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH W OPARCIU O EKSPLOATACJĘ SUROWCÓW MINERALNYCH W WOJEWÓDZTWIE.

eksploatacja
surowców
mineralnych

Za jeden z ważniejszych potencjałów przestrzennych w rozwoju gospodarczym województwa uznaje się złoża surowców mineralnych. Węgiel kamienny uznaje się za surowiec strategiczny, posiadający znaczenie w bilansie krajowym, wykorzystywany obecnie oraz stanowiący szansę rozwoju przemysłu węglowego w okresie perspektywicznym. Za surowce o znaczeniu krajowym uznaje się również wapienie i margle dla przemysłu cementowego. Znaczenie regionalne dla produkcji materiałów budowlanych i dużych odbiorców posiadają złoża kruszywa naturalnego, piasków kwarcowych (do produkcji betonów komórkowych, cegły wapienno-piaskowej), surowców ilastych ceramiki budowlanej, piasków dla przemysłu szklarskiego, piasków formierskich (przemysł odlewniczy). W zagospodarowaniu obszarów górniczych przyjmuje się zasadę minimalizacji kolizji i konfliktów ekologicznych i przestrzennych.

8.4. ROZWÓJ STREF PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W OPARCIU O KORZYŚCI POŁOŻENIA W REGIONIE PRZYGRANICZNYM ORAZ PRZY SZLAKACH KOMUNIKACYJNYCH O MIĘDZYNARODOWYM ZNACZENIU.
zasady polityki
przestrzennej

Jednym z głównych atutów rozwojowych województwa jest przebieg przez jego obszar szlaków komunikacyjnych o międzynarodowym znaczeniu. Niezbędnym warunkiem generowania rozwoju w oparciu o korzyści położenia jest rozbudowa i modernizacja systemów infrastruktury komunikacyjnej w dostosowaniu do standardów europejskich. W kształtowaniu stref przedsiębiorczości przyjmuje się następujące warunki i zasady realizacji polityki przestrzennej:
• koncentrację różnych form przedsiębiorczości pozarolniczej w obrębie ośrodków osadniczo-gospodarczych i struktur przestrzennych funkcjonalnie z nimi związanych, w sąsiedztwie węzłów obsługi ruchu i przejść granicznych, przeciwdziałanie ich nadmiernemu rozpraszaniu;
• dostosowanie rodzaju inwestycji i stopnia ich koncentracji do cech środowiska przyrodniczego;
• tworzenie układów wielofunkcyjnych, wyposażonych w pełną infrastrukturę techniczną, społeczną, szeroką gamę usług rynkowych, w tym również obsługi biznesu, rozwój dziedzin wykorzystujących zaawansowane technologie;
• poprawę efektywności wykorzystania istniejącego zainwestowania i infrastruktury technicznej, rewitalizację zdegradowanych terenów poprzemysłowych.

istota
strefowania

Zasadniczymi elementami w zagospodarowaniu przestrzennym województwa w zakresie rozwoju stref przedsiębiorczości w oparciu o korzyści położenia będą strefy urbanizacji i przedsiębiorczości, tzw. pasma wzmożonej aktywności gospodarczej, wzdłuż szlaków komunikacyjnych drogowych i kolejowych powiązanych z przejściami granicznymi.

pasma
aktywności

Pasma podstawowe wzmożonej aktywności gospodarczej:
• o znaczeniu europejskim:
– wzdłuż projektowanej autostrady traseuropejskiej A-2 z Warszawy do Mińska i Moskwy, stanowiące pasmo główne;
– wzdłuż szlaku „Via Intermare” z Gdańska przez Warszawę, Lublin, Zamość, Hrebenne, Lwów;
– wzdłuż szlaku drogowego z Białegostoku przez Lublin do Rzeszowa;
– wzdłuż szlaku kijowskiego z Warszawy przez Lublin, Chełm, Dorohusk do Kijowa;
• o znaczeniu krajowym:
– wzdłuż szlaku z Puław do Radomia.

pasma
uzupełniające

Pasma uzupełniające wzmożonej aktywności gospodarczej:
• o znaczeniu międzyregionalnym:
– wzdłuż szlaku drogowo-kolejowego ze Stalowej Woli przez Janów Lubelski, Frampol, Szczebrzeszyn, Zamość do Hrubieszowa i Łucka;
– wzdłuż szlaku drogowego z Lublina przez Biłgoraj do Przeworska;
– wzdłuż szlaku drogowego z Dęblina przez Kock do Radzynia Podlaskiego, a następnie przez Wisznice do przejścia drogowego w Sławatyczach.

zasady
proekologiczne

Zgodnie z zasadą dostosowania rodzaju inwestycji i stopnia ich koncentracji do cech środowiska przyrodniczego, w zagospodarowaniu pasm aktywności gospodarczej na odcinkach pokrywających się z układem ekologicznym przyjmuje się następujące zasady:
• na odcinku Szczebrzeszyn–Frampol wzdłuż drogi krajowej nr 74 dopuszczalna jest aktywizacja pasma wyłącznie w zakresie obsługi turystyki i tylko w oparciu o istniejącą sieć osadniczą;
• na odcinku Chełm–Dorohusk wzdłuż drogi krajowej nr 12 zakłada się równorzędność funkcji ekologicznej z gospodarczą. Do preferowanych form zagospodarowania na tym obszarze zalicza się obsługę turystyki i ruchu międzynarodowego. Za niezbędne uważa się stosowanie rozwiązań technicznych i technologicznych w zakresie ochrony środowiska przyczyniających się do osłabienia antropopresji, zapobiegających skutkom ewentualnych awarii, w odniesieniu zarówno do modernizacji istniejącego zainwestowania, jak i projektowanych inwestycji;
• rozwój stref przedsiębiorczości związanych z funkcjonowaniem LHS dotyczy miejsc lokalizacji infrastruktury przeładunkowej (Hrubieszów, Werbkowice, Bortatycze k/Zamościa i Biłgoraj), jej modernizacji i rozbudowy w dostosowaniu do wymogów ochrony środowiska.

ruch
tranzytowy

Organizacja międzynarodowego ruchu tranzytowego:
• budowa centrów logistycznych: w Białej Podlaskiej, gminie Terespol, Lublinie, Chełmie i Zamościu;
• rozwój usług związanych z obsługą transportu (handel, hotele, stacje obsługi, usługi finansowe) w ośrodkach węzłowych oraz wzdłuż pasm komunikacyjnych.

Rozwój funkcji obsługi transgranicznej (transport, spedycja, obsługa finansowa, hotelarsko-gastronomiczna, wymiany handlowej) w ośrodkach położonych na głównych szlakach komunikacyjnych prowadzących do przejść granicznych: Lublin, Puławy, Zamość, Terespol, Włodawa (przejście projektowane), Hrubieszów, Tomaszów Lubelski.

strefy
gospodarcze
lotnisk

Strefy gospodarcze lotnisk:
• pasażerskiego i towarowego Biała Podlaska – przewidywana lokalizacja strefy na terenie miasta i gminy Biała Podlaska:
– rozwój funkcji transportu pasażerskiego i towarowego;
– rozwój usług rynkowych (obsługa finansowa, hotelarsko-gastronomiczna, handlowa, centra konferencyjno-wystawiennicze, spedycja, magazyny);
• pasażerskiego Niedźwiada – lokalizacja strefy na terenie gmin Niedźwiada i Ostrówek:
– rozwój funkcji transportu pasażerskiego i usług rynkowych związanych z jego obsługą.

strefy
przedsiębiorczości

Strefy przedsiębiorczości skoncentrowanej:
• strefy aktywności gospodarczej w większych ośrodkach gospodarczych regionu, dla których bazę wyjściową mogą stanowić istniejące tereny przemysłowe, rezerwy terenów przewidzianych pod rozwój przemysłu oraz przewidziane do rewitalizacji dzielnice przemysłowe z gałęziami schyłkowymi: Biała Podlaska, Kraśnik, Świdnik, Opole Lubelskie, Ryki, Puławy, Lubartów, Krasnystaw, Chełm, Zamość, Hrubieszów, Tomaszów Lubelski, Biłgoraj, Łuków, gmina Terespol (proponowane lokalizacje – na terenie WOC i w sąsiedztwie terminala w Koroszczynie).

8.5. WZMOCNIENIE POTENCJAŁU EKONOMICZNEGO MIAST W DOSTOSOWANIU DO ICH RANGI I FUNKCJI W UKŁADZIE OSADNICZO-GOSPODARCZYM.
kryterium
rodzaju ośrodka

W oparciu o analizę uwarunkowań i predyspozycji do rozwoju funkcji istotnych dla gospodarki regionu, przewiduje się rozwój wiodących funkcji w ośrodkach:
• ośrodek krajowy – Lublin – potencjalny ośrodek miejski o znaczeniu europejskim (europol) – koncentracja funkcji o znaczeniu międzynarodowym w dziedzinach: badań naukowych i wdrożeń (techniki i innowacji), obsługi turystyki i ruchu międzynarodowego, koncentracji aktywności gospodarczej – główne ogniwa infrastruktury ekonomicznej i finansowej, wymiany handlowej, przemysłu wysokiej technologii;
• ośrodki o randze ponadregionalnej:
– Biała Podlaska – kształtowanie funkcji o znaczeniu krajowym w dziedzinach: obsługi ruchu międzynarodowego, koncentracji aktywności gospodarczej, rozwoju techniki i innowacji oraz funkcji o znaczeniu regionalnym w dziedzinie obsługi turystyki;
– Zamość – kształtowanie funkcji o znaczeniu krajowym w dziedzinach: koncentracji aktywności gospodarczej, obsługi ruchu międzynarodowego, rozwoju techniki i innowacji oraz funkcji o znaczeniu międzynarodowym w dziedzinie obsługi turystyki;
– Chełm – kształtowanie funkcji o znaczeniu krajowym w dziedzinach: koncentracji aktywności gospodarczej, obsługi ruchu międzynarodowego, rozwoju techniki i innowacji oraz funkcji o znaczeniu regionalnym w dziedzinie obsługi turystyki;
– Puławy – kształtowanie funkcji o znaczeniu krajowym w dziedzinach: koncentracji aktywności gospodarczej, obsługi ruchu międzynarodowego, obsługi turystyki oraz funkcji o znaczeniu międzynarodowym w dziedzinie rozwoju techniki i innowacji.

Mapa II.11 – Województwo lubelskie. Kierunki polityki przestrzennej. Sfera gospodarcza

kryterium
funkcji
rozwojowych

Przewiduje się kształtowanie wiodących funkcji rozwojowych w ośrodkach regionalnych, ponadlokalnych i lokalnych:
• funkcja obsługi turystyki:
– ośrodki regionalne: Radzyń Podlaski, Włodawa, Biłgoraj;
– ośrodki ponadlokalne: Międzyrzec Podlaski, Terespol, Parczew, Poniatowa, Krasnystaw, Janów Lubelski, Kock, Zwierzyniec, Krasnobród, Kazimierz Dolny;
– ośrodek lokalny: Nałęczów;
• funkcja uzdrowiskowa:
– ośrodek krajowy: Nałęczów;
– ośrodek ponadlokalny: Krasnobród;
• funkcja obsługi ruchu międzynarodowego:
– ośrodki regionalne: Włodawa, Hrubieszów, Tomaszów Lubelski;
– ośrodki ponadlokalne: Międzyrzec Podlaski, Krasnystaw, Terespol;
• funkcja koncentracji aktywności gospodarczej:
– ośrodki regionalne: Łuków, Radzyń Podlaski, Kraśnik, Biłgoraj;
– ośrodki ponadlokalne: Międzyrzec Podlaski, Ryki, Opole Lubelskie, Poniatowa, Lubartów, Łęczna, Świdnik, Krasnystaw, Bełżyce, Bychawa, Stoczek Łukowski;
– ośrodki lokalne: Frampol, Tarnogród, Szczebrzeszyn, Rejowiec Fabryczny;
• funkcja transportowa:
– ośrodek ponadlokalny: Dęblin;
• ośrodki wielofunkcyjne bez wyraźnie ukształtowanej specjalizacji:
– ośrodki lokalne: Ostrów Lubelski, Piaski, Annopol, Józefów, Tyszowce.

czynniki
rozwojowe

W celu aktywizacji obszarów peryferyjnych, wzmocnienia struktury osadniczej regionu i poprawy stopnia obsługi ludności wskazuje się na potrzebę wzbogacenia sieci ośrodków lokalnych o nowe miasta: Krzywda, Adamów, Janów Podlaski, Piszczac, Wisznice, Sławatycze, Kurów, Markuszów, Garbów, Urszulin, Białopole, Dorohusk, Wojsławice, Urzędów, Żółkiewka, Werbkowice, Dołhobyczów, Łaszczów, Bełżec, Modliborzyce. Spektrum funkcjonalne większości proponowanych miast tworzy obsługa potrzeb bytowych mieszkańców otaczających gmin oraz rolnictwa. Za jeden z ważnych czynników rozwojowych projektowanych ośrodków miejskich uznaje się przetwórstwo spożywcze. Ośrodkami o predyspozycjach rozwoju funkcji obsługi transgranicznej są Dorohusk, Dołhobyczów, Sławatycze, Bełżec. Ośrodkami o wskazaniach do rozwoju funkcji turystycznej są Janów Podlaski, Urszulin, Dołhobyczów.